123 



$ 27. Materyały do przebiegu rocznego ciśnienia w szerokościach wyższych półkuli 

 południowej, według wypraw antarktycznych. 



W związku z rozważanym w ostatnich paragrafach (por. str. 100 — 106) przebie- 

 giem rocznym ciśnienia wypada specyalnie zająć stosunkami ciśnień w Antarktydzie, 

 które wykazują typ swoisty i bardzo interesujący. 



W odczycie*) wygłoszonym 15 stycznia 1914 r. w Towarzystwie Geograficznem 

 Londyńskiem, prof. Edgeworth David zwraca uwagę na ważne wogóle znaczenej 

 badań antarktycznych dla Meteorologii. Prócz rozważań natury bardziej teoretycznie 

 wysnuł R. Mossman z obserwacyj w Orkadach Południowych szereg ciekawych kore- 

 lacyj dla prognozy pogody. Korelacye te podane są w artykule Mossmana „Sout- 

 hern Hemisphere Correlations" w „Symons's Meteorological Magazine" (Vol. 48, 1913). 



Na zasadzie panujących ciśnień w Orkadach Południowych przewidzieć można 

 opady w częściach podzwrotnikowych Chile. Stan wysoki barometru w Orkadach jest 

 w związku z pokryciem morza Weddella przez lód. Surowy przebieg pogody z dużą 

 ilością kry w Antarktydzie jest w związku przyczynowym z wysokim stanem ciśnienia 

 w tych okolicach; wskutek zaś wyższego ciśnienia ulega większemu niż zwykle odsu- 

 nięciu ku północy bogata w opady dziedzina niżu barometrycznego, przez co Chile 

 podzwrotnikowe otrzymuje obfitszy opad. 



Mossman wykazał dalej, że istnieje godny uwagi związek między wysokością 

 wodostanu w rzece Parana i ciśnieniem w Orkadach Południowych. Depesze synopty- 

 czne przesyłane telegrafem bez drutu ze stacyi meteorologicznej Mawsona na wys- 

 pach Maquarie okazały się tak przydatne dla wyjaśnienia stanów pogody w Australji 

 i Nowej Zelandyi, że rząd australijski przyjął tę stacyę na swój koszt. 



Mossman spodziewa się, że uda się wykryć związek przyczynowy między sto- 

 sunkami mas lodowych w morzu Rossa a położeniem pasa deszczów w Australji 

 i Nowej Zelandji. 



Po tych uwagach ogólnych przejdźmy do wyszczególnienia materyałów, zebranych 

 przez poszczególne wyprawy antarktyczne, rozpoczynając od epokowej wyprawy belgijskiej. 



1) Wyprawa belgijska na okręcie „Belgica" w roku I898/99. Okręt 

 „Belgica" przebył w lodach przeszło rok między ^ — 70°4' i 71°13'S oraz X = 81°40' 

 do 92°40'W. Położenie średnie okrętu było: 70°34'S i 86°26'W. W publikacyi „Re- 

 sultats du voyage de S. Y. „Belgica" (Anvers, 1902) opracowali Henryk Arctowski 

 dział „Observations meteorologiąues horaires" a Antoni Bolesław Dobrowolski 

 „Les nuages, la neige et le givre". Ten ostatni członek belgijskiej wyprawy antarkty- 

 cznej wydał w języku polskim wyborną książkę popularno-naukową p. t. „Wyprawy 

 polarne" (Warszawa, 1914). 



Podajemy poniżej w wyciągu wartości ciśnień i temperatur średnich według obser- 

 wacyj na okręcie „Belgica". 



Belgica. (Położenie średnie 70°,5 S, 86°,4 W. Gr.). 







MW) 



Ciśnienie 700 mm -f- 



Temperatura 



Śred. 



Min. 



Max. 



Śred. 



Max. 



Min. 



styczeń (1899) . . 



70°,2 



86°,9 



47,2 



35,4 



62,3 



-1,2 



1,8 



-8,4 



luty (1899). . . . 



70°,8 



92°,7 



35,7 



20,0 



53,1 



-1,1 



1,1 



-9,8 



marzec (1898). . . 



71°,2 



86°,9 



40,5 



21,2 



56,4 



-8,9 



-0,6 



-20,3 



*) Por. E. David. Antarctica and some of its Problems. (Geogr. Journal, Vol. XLIII, p. 626). 



