133 



szej porze zimowej wyższe niż w lecie. Zjawisko to objaśniali*) Buys Bal lot, Bu- 

 chan i Kóppen w ten sposób, że z rozległych lądów półkuli północnej zieli ogro- 

 mnemi wahaniami temperatury, masy powietrzne przenoszą się poprzez równik na ob- 

 szary wodne półkuli południowej; wyciskają one tam swe piętno, a kontynenty tej 

 ostatniej półkuli są zbyt małe, aby zgęszczenie ich mas powietrznych w lipcu mogło wy- 

 równać masowy odpływ powietrza z nagrzanych kontynentów północnych lub też zmniej- 

 szyć w styczniu masy powietrza nad otaczającymi oceanami. 



Mamy więc w przebiegu rocznym do czynienia z maximum ciśnienia w zimie na 

 kontynentach, w lecie na morzach, wskutek czego w styczniu jest więcej mas powietrz- 

 nych nad półkulą północną, a w lipcu nad południową Do tych zmian natury termi- 

 cznej dochodzą przyczyny mechaniczne, powodujące w rozkładzie ogólnym cyrkulacyi 

 atmosferycznej pasy wyższych ciśnień koło 35°N i 35°S oraz niższe ciśnienia koło <p — 65° 

 na obu półkulach. 



Czynniki termiczny i mechaniczny interferują z sobą, wzmacniając się lub osłabia- 

 jąc w poszczególnych warunkach. Wogóle zaś kontynentalna półkula północna ma 

 charakter bardziej czynny, a południowa bardziej bierny; oceany tej ostatniej wykazują 

 zmiany w tymże kierunku (choć o mniejszej amplitudzie), jak i na kontynentach pół- 

 kuli południowej, w odwrotnym zaś kierunku względem obszarów lądowych półkuli 

 północnej. 



Zauważymy, że rozumowania te stosują się właściwie do ciśnień, niesprowadzo- 

 nych do ciężkości normalnej, gdyż ciśnienia redukowane wypadają nieco różnie zależnie 

 od szerokości geograficznej. Jednak różnica ta nie jest znaczna i dochodzi między 

 równikiem i biegunem tylko do 4 / 76o czyli około l / 2 % mas przesuwanych. Także i gra- 

 dienty pionowe nie są dostatecznie duże, aby zakłócić tę proporcyonalność. 



Pierwsze obliczenia ciśnień średnich dla obu półkul przeprowadzali: Józef KI el- 

 fa er**) oraz A. Ti 11 o ***); otrzymali oni, że półkula północna daje dla lipca ciśnienie 

 prawie o 3 mm niższe, niż w lipcu. Dla półkuli południowej od do 50°jS znalazł 

 A. T i 1 1 o różnicę ujemną — 2,6 mm; przyjmując dla obszaru poza 50° S (wynoszącego 

 23% półkuli południowej) podobny stosunek otrzymamy żądaną, ze względu na nie- 

 zmienność ogólnej mapy atmosfery, zgodność liczb co do ich wartości bezwzględnej dla 

 obu półkul. Zauważymy, że l mm ciśnienia na powierzchni ziemi odpowiada 1V 3 kg 

 masy powietrznej ponad m 2 poziomej powierzchni gruntu. 



Jak to jednak zauważył A. Angot, obliczanie ciśnień średnich na poziomie mo- 

 rza nie daje prawidłowego obrazu dla przesuwań się mas atmosferycznych. Chodzi bo- 

 wiem o to, że przestrzeń, odpowiadająca nierównościom rzeźby ziemskiej, nie ma wpły- 

 wu na badane przez nas przesuwanie się mas powietrznych. Mimo to jednak jest ona 



*) Buys Balio t. Des hauteurs barometriques dans l'Ocean Atlantiąue. (Ned. Met. Inst.; 

 Utrecht, 1876). 



Buchan. Handy Book. 2 ed. 1868. 



W. K o p p e n. Die Verschiebungen der Atmosphare iin Jahreslaufe und die Hohe des antarkti- 

 schen Kontinents. ( Annalen der Hydrographie und mar. Met.; Juli, 1910). Por. także Met. Zeitschrift, 1910. 



**) J. Kle ber. Periodische Schwankungen der Atmosphare zwischen beiden Halbkugeln der Erde 

 (Meteorologische Zeitschrift, p. 11, 1887/ 



***) A. Ti 11 o. Recherches sur la repartition de la temperaturę et de la pression atmospheriąue 

 a la surface du globe. Relation entre les amplitudes extremes des temperatures et des pressions atmo- 

 spheriąues moyennes du globe. (St. Petersbourg, 1887). 



Por. także referat w „Meteorologische Zeitschrift" (p. 149, 1888) p. t. „General A. v. T i 1 1 o's 

 Untersuehungen tiber die Yertheilung des Luftdruckes und der Temperatur an der Erdober flachę. 



