134 



uwzględniana w wartościach ciśnień na poziomie morza w związku z panującą wtedy 

 temperaturą; różnica między styczniem i lipcem wypadnie inaczej dla poziomu morza 

 niż dla rzeczywistych przesuwań się mas powietrznych na faktycznym terenie. Dla po- 

 szczególnych stacyj różnice wypadać mogą bardzo znaczne zależnie od ich wyniesienia. 

 Heiderich, Baschin i Spitaler obliczali wartości ciśnień na poziomie faktycznym; 

 z rachunków tych wynika, że ciśnienie średnie na półkuli północnej (od do 80° N) 

 jest w styczniu tylko o 0,8 mm wyższe niż w lipcu, gdy tymczasem liczba T i 1 1 o dla 

 półkuli południowej (której poziom średni mało tylko odbiega od poziomu morza) ma- 

 łej tylko uległa zmianie i wynosi — 2,1 mm dla obszaru od równika do 50° S. 



W związku z temi nowemi liczbami wyłoniło się pytanie, czem się objaśnia tak 

 znaczna różnica wartości między obu półkulami. Przyczynę tego wykrył W. Meinar- 

 dus; polega ona na dużem wzniesieniu lądu antarktycznego. Wzniesienie to wynosi 

 przynajmniej przeciętnie 2000 m z błędem prawdopodobnym +200 m. Obserwacye 

 Amundsena, Schotta, Shackletona i innych popierają w zupełności wywody 

 Meinardusa 



Poniżej podajemy w streszczeniu szczegóły rozważań Meinardusa. 



§ 30. Badania Meinardusa nad różnicami ciśnień średnich na półkuli północnej 



i południowej. 



W ważnej rozprawie p. t. „Die mutmassliche mittlere Hóhe des antarktischen 

 Kontinents" (Petermanns Geograph. Mitt., T. 55, 1909) rozpatruje krytycznie W. Mei- 

 nardus wartości ciśnień zdobyte w czasie ostatnich wypraw podbiegunowych w oko- 

 lice antarktyczne. Nasuwa się tu doniosłe pytanie, jaką rolę odgrywa Antarktyda 

 w wymianie rocznej mas powietrznych, zachodzącej między różnemi strefami na obu 

 półkulach naszej planety. Okazuje się tu, że w związku z tern pytaniem postawić mo- 

 żna uzasadnione przypuszczenia co do wysokości przeciętnej tak mało nam dotąd zna- 

 nego lądu Antarktydy. 



Pytaniem o wymianie rocznej powietrza między obu półkulami zajmowali się 

 w ostatnich latach O. Baschin*) i R. Spitaler**). Prace dawniejsze Józefa 

 K 1 e i b e r a oraz A. T i 1 1 o dlatego nie dawały rzetelnej odpowiedzi na pytanie o rze- 

 czywistej wymianie powietrza, ponieważ rozpatrywane były przez nich wyłącznie ciś- 

 nienia sprowadzone do poziomu morza, a więc wprowadzano do rachunku i takie masy 

 powietrzne, które w rzeczywistości nie istnieją. Baschin i Spitaler posługiwali się 

 mapami izobar Hanna, wydanemi w r. 1884 w Atlasie Berghausa dla dwóch mie- 

 sięcy stycznia i lipca; otrzymane pierwotnie wartości ciśnień dla poziomu morza były 

 następnie sprowadzane do wyniesień faktycznych na powierzchni ziemi. 



Mapy izobar Hanna sięgają tylko od 80° N do 50°S; obejmują więc tylko 7/8 

 naszej ziemi, jak to łatwo obliczyć z następujących liczb, dających powierzchnie (wzglę- 

 dne) pasów 10-stopniowych w stosunku do powierzchni półkuli przyjętej za 1. 



*) O. B a s c h i n. 1) Zur Frage des jahreszeitlichen Luftaustausches zwischen beiden Hemispha- 

 ren (Zeitschrift der Gesellschaft fur die Erdkunde, T. XXX; Berlin, 1895). 2) Die geographische Vertei- 

 lung des Luftdrucks und dereń Anderting vom Sommer zum Winter (Ibidem, 1907). 3) Die Verteilung 

 des Luftdrucks iiber den Ozeanen (Ann. der Hydrographie und marit. Meteorologie, T. XXXV, 1907). 



**) R. Spitaler. Die periodischen Luftmassenverschiebungen und ihr Einfluss auf die Lagen- 

 anderungen der Erdachse (Pet. Geogr. Mitt., 1901, Erganzungs-Heft N° 137). 



