147 



Dla poszczególnych szerokości geograficznych wypadają średnio następujące war- 

 tości przeciętnych wahań miesięcznych ciśnienia w mm: 



ł 





. 70° 



60° 



Półkula północna. 

 50° 40° 



30° 



20° 



10° 



południowa 

 10° 20° 30° 



XII, I, II 

 VI, VII, VIII 



l- 



. 36 

 . 21 



40 



23 



33 25 

 19 14 



15 

 9 



8 

 6 



4 

 5 



3 7 12 



4 8 16 



Już Kamtz próbował w swej „Meteorologii" wyrazić zależność wahań miesięcz- 

 nych ciśnienia w w postaci funkcyi empirycznej 



w ? = a — b cos 2 cp 



ważnej do 66-go stopnia szerokości geograficznej. W. Kóp pen uważa, że wartość 

 przeciętna wahań miesięcznych ciśnienia jest proporcyonalna względem zmieniających 

 się gradientów barometrycznych, a nadto zależy od wielkości sił, wchodzących w grę 

 przy tworzeniu się gradientów. Z drugiej zaś strony wartość przeciętna gradientu jest 

 tern większa, im większe przeszkody napotyka prąd powietrza w swem dążeniu do 

 wyrównania ciśnień w kierunku ich spadku. Przeszkody te polegają z jednej strony 

 na tarciu, z drugiej zaś strony na odchyleniu pod wpływem obrotu ziemi; tarcie działa 

 hamująco w nizkich szerokościach geograficznych, a pobudzająco dla transportu po- 

 wietrza w szerokościach wyższych wskutek mniejszego kąta odchylenia. Dla przesu- 

 wania się mas powietrznych w kierunku gradientu w prostoliniowym i jednorodnym 

 prądzie powietrza stosuje W. K ó p p e n wzór 



m *_ f-GK 



(2(osincp) 2 + k 2 



gdzie v' oznacza składową prędkość w danym kierunku, G — gradient, (j. i w — stałe, 

 <f — szerokość geograficzną i k — współczynnik tarcia. Dla przeciętnego wahania mie- 

 sięcznego ciśnienia w, jako proporcyonalnego względem G, otrzymujemy 



gdzie F przedstawia czynnik, zależny od przemieszczania się mas powietrznych w kie- 

 runku gradientu, t. j. na dole od ruchu w kierunku do niższego ciśnienia a w górze 

 ku ciśnieniu wyższemu, a więc od wielkości tych nieznanych sił, które są czynne pod- 

 czas tworzenia się cyklonów i antycyklonów. 



Bliższe wejrzenie uczy, że wielkość F zmienia się w dość wązkich granicach. 

 Biorąc dla w i k wielkości 10 3 razy większe od używanych w zwykłej dla nich defi- 

 nicji, mamy id=7,3, zaś k zawiera się w granicach od do 10. 



Wartości (4 to 2 Sin 2 cp : k) -4- k wynoszą 





t 



10° 



20° 



30° 



40° 



50° 



60° 



70° 



80° 



90° 



k = 3 . 



. 3,0 



5,1 



11,2 



20,8 



32,2 



44,6 



56,2 



65,6 



71,8 



74,0 



k = 6 . 



. 6,0 



7,1 



10,1 



14,9 



20,6 



26,8 



32,6 



37,3 



40,2 



41,5 



Dla k = 6 otrzymujemy bardzo podobne wartości do tych, które wypadają z obser- 

 wacyi dla przeciętnych wahań miesięcznych ciśnienia. Ta wartość dla k odpowiada 



