178 



Wynika stąd, że dla wszystkich wartości r powyżej 0,54 sześciokrotny błąd jest 

 mniejszy od samego czynnika korelacyjnego r. Zauważymy jednak, że granica ta nie 

 ma znaczenia bezwzględnego, a w razie ograniczonego materyału porównawczego po- 

 szczególne okresy mogą dawać niejednakowe wartości r. 



Wracając do wyznaczania korelacyi w przebiegach temperatur średnich miesięcz- 

 nych w Polsce i w Eurazyi, tworzymy przedewszystkiem odchylenia temperatur mie- 

 sięcznych w każdym roku rozważanego dwudziestopięciolecia od odpowiadających war- 

 tości średnich dla całego okresu. Porównanie z Warszawą dokonane zostało dla 35 

 stacyj następujących: 



Polska (Kraków, Tarnopol, Odesa, Kijów, Wasilewicze, Horki, Wielkie Łuki, Ryga, 

 Kłajpeda, Królewiec, Chojnice, Wrocław); Rosja Europejska (Archangielsk, Piotrogród, 

 Moskwa, Kazań, Ługań, Astrachań, Tyflis); Syberja (Złatoust, Barnauł, Nerczyńsk Fabr.); 

 Niemcy (Berlin, Emden, Kolonia, Frankfurt n/M.); Austro-Węgry (Arvavaralja, Nagy- 

 Szeben, Wiedeń, Trieste); wreszcie Stockholm, Paryż, Bazylea, Toulouse i Rzym. 



Materyały obserwacyjne zostały wypisane z dzieła „O temperaturze powietrza 

 w Polsce" oraz z roczników „Sieci Meteorologicznych" w Piotrogrodzie, Berlinie, Wie- 

 dniu, Budapeszcie, Paryżu, Zurychu i Rzymu. 



Zauważymy, że odległości między sobą powyższych stacyj są następujące (w linii 

 powietrznej i z zaokrągleniem do setek kilometrów): Tuluza — Paryż 600 km, Paryż — 

 Berlin 900 km, Berlin — Warszawa 500 km, Warszawa — Moskwa 1200 km, Moskwa- 

 Kazań 700 km, Kazań — Złatoust 400 km, Złatoust — Barnauł 800 km, Barnauł — Ner- 

 czyńskie kopalnie 2300 km. 



Z rozpatrzenia Tab. XXXIII, w której zestawione są wartości czynników korelacyjnych 

 dla temperatur miesięcznych różnych miejscowości porównywanych z Warszawą, wyni- 

 kają następujące wnioski: 



a) W półroczu zimowem współzależność w przebiegu temperatur jest naogół wię- 

 ksza i rozciąga się na dalszą odległość, niż w półroczu letniem. Jak widać z Tab. 

 XXXIII tylko niektóre stacye bliższe względem Warszawy, jak np. Kraków i Chojnice, 

 oraz z dalszych Stockholm, wykazują nieco odmienny przebieg wartości czynnika 

 korelacyjnego. 



b) Miejscowości bardziej odległe i położone od Warszawy na wschód (jak np. Mo- 

 skwa, Kazań, Astrachań i t. d.), lub na południe i zachód (Rzym, Tuluza) wykazują 

 szczególnie silny spadek od zimy do lata tak, że znaczny względnie stopień korelacyi 

 w styczniu przechodzi w lipcu do wartości przeważnie ujemnych. Wogóle jednak prze- 

 bieg roczny nie ma charakteru prawidłowego, zależąc przedewszystkiem od zmiennego 

 rozkładu i ugrupowania dziedzin wyższego i niższego ciśnienia atmosfery. 



c) Łącząc na mapie miejscowości z jednakowemi wartościami czynnika korelacyj- 

 nego względem Warszawy i obliczając odległości w ten sposób utworzonych ekwiko- 

 relat temperatury powietrza w stosunku do Warszawy, otrzymujemy, że odległość prze- 

 ciętna ekwikorelaty r = 0.90 wynosi w kierunku na zachód i północ od Warszawy 

 okrągło 400 km, na wschód 300 km i na południe 200 km. 



Dla ekwikorelaty r = 0,55 (granicznej ze względu na warunek r = 6 f) otrzymu- 

 jemy następujące odległości od Warszawy: na zachód okrągło 1200 km, na północ 

 i na wschód koło 1100 km i na południe 900 km. 



d) Wszystkie odległości powyższe są wartościami przeciętnemi z 12 miesięcy 

 i zmniejszają się wogóle od zimy do lata. Tak np. dla ekwikorelaty r = 0,90 mamy: 

 od października do marca okrągło 400 km.; kwiecień, maj, czerwiec 300 km; lipiec, 



