183 



tów wraz z morzami (H = 253 mm). Liczby te dobrze odpowiadają sobie, zważywszy 

 że temperatura przeciętna roczna ziemi wynosi na poziomie morza blizko 15°. 



Ciśnienie spada ku górze szybciej w warstwie o niższej temperaturze niż w bar- 

 dziej ogrzanym słupie powietrznym; wobec tej własności, widocznej zresztą wprost 

 z wzoru barometrycznego, istnieje wogóle w warstwach wyższych atmosfery tendencja 

 do nadwyżki ciśnień w porze cieplejszej roku w porównaniu z okresem chłodniejszym. 

 Na dostatecznie dużych wysokościach mamy przeto w styczniu (na półkuli północnej) 

 ciśnienie stale niższe niż w lipcu; na poziomie morza stosunki te ulegają nie tylko wy- 

 równaniu, lecz nawet przechodzą w odwrotne wskutek większego ciężaru warstw dol- 

 nych powietrza w ciągu zimy naszej półkuli. Gdzie jednak tych warstw dolnych nie- 

 ma (a więc nad masywami górskimi lub nad bardziej wyniesionem płaskowzgórzem), 

 tam i w ciągu zimy ciśnienie wypadnie niższe niż w lecie. Jako doskonały przykład 

 w tym względzie wystarczy przytoczyć kontynent Antarktydy. 



Poniższa tabelka pokazuje nam dobitnie, w jakim stopniu rozkład przeciętny ci- 

 śnień na wysokości różny jest od tego, który obserwujemy na dole. Stosując wzór 

 barometryczny i przyjmując spadek temperatury wraz z wysokością 0°.5 na 100 m 

 otrzymujemy, że maximum ciśnień między 30 i 40°N i S przesuwa się ku równikowi 

 i że różnica między równikiem i biegunami wynosi na wysokości 5 km z górą 10%, 

 gdy na dole różnice nie sięgają nawet 1%. 



Ciśnienia średnie 



dla H = 



2500 



5000 



Biegun N 



761 



537 



371 



60°N 



760 



551 



393 



30°N 



762 



567 



415 



Równik 



758 



568 



419 



30°S 



764 



567 



415 



60°S 



745 



540 



385 



Biegun S 



753 



530 



366 



Wogóle zaś dla rozkładu ciśnień na kuli ziemskiej można podać, idąc za przy- 

 kładem Kóppena, trzy następujące reguły: 



I) Na poziomie morza mamy, w jednakowych pozatem warunkach, więcej po- 

 wietrza ponad obszarami chłodnymi niż nad cieplejszymi. Wynika stąd, że a) w zi- 

 mie jest więcej powietrza nad kontynentami, w lecie nad morzami i b) styczeń ma 

 w tym względzie przewagę na półkuli północnej, lipiec na półkuli południowej. 



II) Do tych czynników termicznych dochodzą i interferują z nimi czynniki na- 

 tury dynamicznej, wskutek obrotowego ruchu ziemi. Wywołują one na każdej półkuli 

 wiry z pierścieniem wyższych ciśnień koło 35°-go stopnia szerokości geograficznej 

 i ciśnieniami niższemi koło 65-go stopnia oraz wspólny pierścień niższego ciśnienia 

 na granicy obu wirów. Każdy z tych wirów jest intensywniejszy i rozleglejszy w cią- 

 gu zimy półkuli odnośnej, wskutek czego i wspomniane pierścienie zmieniają w ciągu 

 roku swe natężenie i miejsce. 



III) Ponad terenami górskimi (wogóle w każdym płynie ponad terenem o nie- 

 jednakowej konfiguracyi) powstają przesunięcia (ze składową poziomą) mas powietrz- 

 nych podczas zmian gęstości wskutek ogrzewania lub ochładzania, chociażby nie było 

 różnic w rozkładzie przestrzennym temperatury. Przesunięcia te skierowane są od 

 części głębszych do płytszych (od doliny ku górze) dla zmniejszającej się gęstości, 

 w kierunku zaś odwrotnym w razie gęstości wzrastającej. 



