184 



Wskutek tych przemieszczeń ciśnienie, w razie zmniejszającej się gęstości, musi 

 spadać w miejscach niższych, a wzrastać w miejscach wyższych; gdy gęstość wzrasta, 

 stosunki są odwrotne. 



Powietrze, brakujące na morzach południowych w styczniu w porównaniu z lipcem, 

 tylko częściowo odpływa ku ochłodzonym kontynentom półkuli północnej, częściowo 

 zaś uchodzi ku wyżynom Antarktydy. 



Widzimy więc, że nie tylko różnice w rozkładzie poziomym temperatury powo- 

 dują prądy powietrzne, ale że prądy te (zarówno pionowe jak i poziome) wywołane 

 być mogą wskutek jednakowej zmiany temperatury w całej masie powietrznej. Zara- 

 zem mamy stąd wniosek, że nie tylko przyczyny termiczne i dynamiczne wpływają 

 na rozkład ciśnień, ale że wskutek samych tylko nierówności terenu powstawać mogą 

 w okresie rocznym przesunięcia mas powietrznych ze składową poziomą. 



Wymiana mas powietrznych na kuli ziemskiej. 



Jednym z pierwszych, który zwrócił uwagę na wymianę mas powietrznych 

 w związku z danemi dla ciśnień średnich, był Józef Kleiber 1 ). W artykule „Pe- 

 riodische Schwankungen der Atmosphare zwischen beiden Halbkugeln der Erde" (Met. 

 Zeitschrift, 1887) wymierzał on w tym celu powierzchnie poszczególnych izobar stycz- 

 nia i lipca według map w rzucie izocylindrycznym, zapewniającym proporcyonalność 

 powierzchni. J. Kleiber przeprowadził swe rachunki według dawnych izobar, ogło- 

 szonych w pierwszych wydaniach „Meteorologii" Mohna, i ograniczył je tylko do ci- 

 śnień na poziomie morza. 



Zamiast obliczań powierzchni izobar, weźmy za podstawę dane Tab. A i wypro- 

 wadźmy przedewszystkiem wartości średnie ciśnienia dla obu półkul w ciągu kolejnych 

 miesięcy. Ciśnienia przeciętne dla półkuli wyznaczane były sposobem uproszczonym 

 według stref dziesięciostopniowych, mających (w stosunku do powierzchni półkuli 

 255 X 10 6 Km 2 = 1,00) następujące powierzchnie względne: 



<p = 90—80 80—70 70—60 60—50 50-40 40—30 30—20 20—10 10—0 

 .014 .045 .074 .100 .123 .143 .158 .168 .174 



Mnożąc ciśnienia średnie dla poszczególnych stref przez odpowiadające im po- 

 wierzchnie względne i sumując wszystkie iloczyny, otrzymujemy z dostatecznem przy- 

 bliżeniem ciśnienie średnie dla półkuli. 



W ten sposób wypadają dla stycznia i lipca następujące wartości ciśnień średnich 

 na poziomie morza: 



Półkula S. 

 I VII I — XII Diff. 



Ciśnienie na poziomie morza, 



700 mm + 55.9 58.8 57.3 . 



Odchylenie od ciśnienia śred- 

 niego dla półkuli ... —1.4+1.5 . 2.9 



Odchylenie od ciśnienia śred- 

 niego dla kuli ziemskiej . — 2.9 0.0 . 2.9 



Półkula N. 



I VII I— XII Diff. 



61.7 58.8 60.3 . 



+ 1.4 -1.5 . 2.9 



+ 2.9 0.0 . 2.9 



') Magister nauk fiz.-mat. Józef Kleiber był polakiem, znanym z paru ważnych prac me- 

 teorologicznych. Zmarł on przedwcześnie w Piotrogrodzie. 



