2 



Powierzchnia obszaru opisywanego tu hypsometrycznie obejmuje podług obliczeń 

 pułk. Strelbickiego z lat 1876— 1882 *) 498604,2 km. kw. 



a mianowicie: 



grodzieńska 



38758,6 km. kw. 



kijowska 



50989,2 



kowieńska 



40640,1 



kurlandzka 



27285,5 



mińska 



91358,2 



mohylewska 



48045,7 



podolska 



42017,6 



wileńska 



42506,3 



witebska 



45165,7 



wołyńska 



71837,3 



Sama technika tych obliczeń wykluczała wielkie omyłki. Przedewszystkiem były 

 obliczone powierzchnie sferoidu ziemskiego w trapezach o 10 minutach szerokości i 10 

 minutach długości geograficznej każdego, przy przyjętem spłaszczeniu ziemi Clarke'a 



^ ; wielkiej pół-osi = 2989437 sażenów 

 i mimośrodzie = 0,08255030. 



Jeżeli w takim trapezie znajdywały się np. części 3 powiatów, to obliczano po- 

 wierzchnię każdego z nich oddzielnie, suma jednakże musiała być równą powierzchni 

 trapezu. Tak samo postępowano z powierzchniami gubernii, prowincyi i państwa. 

 Omyłki więc mogą być tylko minimalne. Dla sprawdzenia tych pomiarów, pułkownik 

 Dmitrjew na planszetach w skali 200 saż. w calu t. j. 1 : 16800 obliczył powierz- 

 chnię Królestwa Polskiego i znalazł, że gdy podług pułk. Strelbickiego powierz- 

 chnia ma wynosić 111875,4 wiorst kw. — to faktycznie jest ona mniejsza o 8,0 w*, to 

 jest wynosi 111867,4 wiorst kw. 



Różnica siedmiu setnych procentu jest nieskończenie małą. 



Pułkownik Strelbicki obliczał także w każdym powiecie powierzchnie więk- 

 szych jezior i choć podaje dla wielu powiatów sumę obszaru tychże, jest ona znacznie 

 mniejszą od rzeczywistości dochodząc nieomal tylko do 50%. 



W późniejszych czasach (od r. 1900) Komitet Statystyczny Ministeryum Spraw 

 Wewnętrznych w nowych rocznikach, niewiadomo dlaczego, zaczął podawać powierz- 

 chnię powiatów obliczoną przez Strelbickiego jednakże zmniejszoną o powierzchnię 

 jezior. 



Takie liczby właśnie, niedokładne, podaje i Rocznik Statystyczny Królestwa Polskiego 

 za 1914 i 1915 r., wydany przez Biuro Pracy Społecznej w Warszawie. 



') Do dzisiejszego dnia (1916 r.) obliczenia powierzchni dokonane przez pułk. Strelbickiego 

 są i muszą być uważane jako jedyne dokładne. 



