s 



stron t. j. od góry i dołu ściśnięty. Czwarty aż do dziesiątego, o podłużnej średnicy 

 znacznie dłuższej od średnicy pierścienia trzeciego, opatrzone są na grzbiecie dużemi, 

 guzowatemi, spłaszczonemi wygórowaniami. Jedenasty i dwunasty pierścień są coraz 

 węższe i dłuższe, trzynasty zaś jest najdrobniejszy i ku końcowi cokolwiek zwężony. 

 Barwa ciała gąsienicy jest ochrowato biała z głową rdzawą. 



Owad przeważnie równinowy, w górach rzadziej się zdarza; lęgnie się w lasach 

 sosnowych. Jako gąsienica toczy najchętniej stare sterczące pieńki, a ponieważ lubi 

 też drzewo nie zgniłe, ale cięte w lecie więc jest szkodliwym również dla budyn- 

 ków, płotów i parkanów. 



Od połowy czerwca aż do końca sierpnia dość częsty, a nawet liczny. Schwy- 

 tany i trzymany nieostrożnie szczypie dotkliwie. Fruwa chętniej w nocy niż w dzień. 



Rodzaj Ergates S e r v i 1 1 e. 



Er. faber Linneus. Ryciny N° Ns 3 i 3-a. Długość ciała 30 — 53"' mm. szerokość 

 9,5 — 19"' mm. Samce jeżeli nie są większe od samic, to przynajmniej mają kształ- 

 ty tęższe, czułki mają dłuższe niż ciało, podczas gdy u samic długość czułków nie sięga 

 poza połowę długości pokryw skrzydłowych. Pierwszy członek czułków jest ciężki, 

 szeroki, gruby, od wierzchu wypukły, od środkowej strony i od spodu wklęśnięty; dru- 

 gi b. mały, obrączkowaty, u nasady węższy niż u zakończenia ; trzeci dwa razy dłuż- 

 szy od czwartego. Piąty i następne włącznie do dziesiątego są coraz krótsze i cień- 

 sze, a jedenasty trochę na zewnątrz wygięty i nieco dłuższy od dziesiątego kończy się 

 spiczasto. 



Głowa mniej więcej okrągła, gęba opatrzona silnemi, zaokrąglonemi na zewnątrz szczę- 

 kami, od wewnątrz opatrzonemi dwoma silnymi, rozstawionymi zębami. Oczy duże, podo- 

 bnie rozmieszczone jak u poprzedniego rodzaju z brzegiem od strony osadzenia czułków 

 mniej wgłębionym. Guzy, w których osadzone są różki, są silnie zaznaczone. Sama 

 głowa posiada tuż pomiędzy nimi biegnące wgłębienie, które słabnąc ku jej nasadzie 

 przechodzi w charakterystyczną, wąziutką, ostro wciętą bruzdę. 



Nogi długie — dłuższe i tęższe u samców niż u samic, zwłaszcza piszczele pierw- 

 szej pary nóg, wybitnie ku końcowi na zewnątrz wygięte. Uda tejże pary nóg u sam- 

 ców są grube i chropowate, u samic cieńsze i gładkie. Piszczele u drugiej i trzeciej 

 pary nóg są też na zewnątrz wygięte, ale o wiele słabiej niż u pierwszej pary oraz 

 widocznie krótsze. Powierzchnia przedkarcza dość wypukła objęta jest bokami trochę 

 spłaszczonymi z wypaczeniem przed dolnymi końcami. Same brzegi u zaokrąglonych 

 boków opatrzone są ząbkowało poszarpanym kantem, na którym u samic wystają od 

 dolnego obwodu dwa wyraźne ząbki. Górna powierzchnia tarczy przedkarcza u sam- 

 ców jest drobno, gęsto, jaszczurowato ponakłuwana z dwoma w pośrodku szeroko roz- 

 stawionemi, płaskiemi wygórowaniami, nieco lśniącemi, posiadającemi kształt podobny 

 w przybliżeniu do półksiężyców tyłem do siebie zwróconych. Samice rzeczonych 

 wygórowań nie posiadają, natomiast powierzchnia tarczy ich przedkarcza jest pokryta 

 grubemi, nierównemi, lśniącemi chropowatościami. 



Tarczka (scutellum) międzyskrzydłowa duża, półowalna, opatrzona wzdłuż wcię- 

 tą, wązką bruzdką. Pokrywy skrzydłowe (niemal 3 3 / 4 razy dłuższe od przedkarcza) 

 są poza barkami u samców nieznacznie, u samic widocznie szersze niż przedkarcze, 

 potem stopniowo się zwężają i każda z osobna są okrągławo zakończone. Barki są 

 guzowato kanciaste. Boczne brzegi pokryw posiadają wyraźne wgłębienie, poczynają- 

 ce się poza guzem barkowym i najsilniej tu zaznaczone, a zwężające się stopniowo 



