6 



mis tinctoria. Całe bogactwo flory wapiennej okazuje nam się dopiero w Grzegorzo* 

 wicach ; słoneczne gliniaste (z znaczną ilością wapienia) stoki, pokryte zaroślami, przed- 

 stawiają zupełnie inny typ roślinności, niż tego rodzaju zarośla na gruncie kwarcyto- 

 wym lub lóssowym. Wśród nizkich krzewów przeważają rośliny wysokie z prostemi 

 kwiatami, np. Melampyrum nemorosum, Galeopsis speciosa, G. pubescens, Verbascum, 

 Campanula trachelium, C. persicifolia, Genista tinctoria, Veronica spicata, Salvia 

 pratensis i t. p. Mnóstwo roślin, które w lipcu znajdują się w pełnym rozkwicie, swą 

 różnorodnością barw kwiatów różnych razem obok siebie nagromadzonych gatunków, 

 budzi podziw i wprawia w zachwyt nie tylko botanika, ale każdego, kto tylko umie 

 patrzeć na przyrodę. 



Specyalnej uwadze poświęciłem roślinność góry Chełm, leżącej na płn. wschód 

 od Łysej Góry. Jest to raczej wzgórze, opadające nieco więcej ku południowi i pół- 

 nocy, mniej ku zachodowi i wschodowi, oddzielone od pasma łysogórskiego głęboką 

 doliną, pokryte w zupełności lasem. W części południowej las jest mieszany, z prze- 

 ważającą ilością drzew liściastych; rosną tu sosny, jodły, jałowce, młode modrzewie, 

 dęby, buki, lipy i graby; w części zachodniej i płn. zachodniej same sosny. Całą 

 połać półn. wschodnią zajmują modrzewie; tej części lasu, tak jak ona dzisiaj się przed- 

 stawia, pierwotną nie można nazwać, głównie z tego powodu, że drzewa rosną prze- 

 ważnie rzędami, a więc są sadzone. Dawniej był tu prastary las modrzewiowy; do- 

 wodem, prócz wielu innych, jest niewielka (gdyż możnaby je omal, że na palcach po- 

 liczyć) ilość olbrzymich okazów modrzewia, rozrzuconych po północno-wschodniej stronie 

 góry chełmskiej. Z ciekawości mierzyłem obwód tych olbrzymów; w wysokości 1 m. 

 ponad ziemią, mają przeciętnie 3 — 5 m., a jeden nawet blizko 6 m. obwodu. Pnie 

 ich proste i smukłe, od dołu w jedną stronę nieco pochylone (zwykle ku płn. wscho- 

 dowi, — prawdopodobnie wskutek silnych wichrów zachodnich, które na nie wiały za 

 młodu), mają niekiedy wierzchołki skrzywione. Pod każdym starym modrzewiem spo- 

 tyka się z reguły olbrzymie mrowisko; należałoby zbadać przyczyny, dla których 

 mrówki te tak zżyły się z modrzewiami. Modrzewie stare są zupełnie zdrowe; nato- 

 miast wszystkie młode, stanowiące przewagę w tej części lasu, chorują; stare mają 

 szpilki długie, normalnie wykształcone i zielone; młode są cherlawe i nędzne, ich 

 szpilki są krótsze i do polowy zżółkłe, a gałęzie uginają się pod ciężarem licznie na 

 nich rosnących porostów. Charakterystyczne jest, że młode modrzewie sadzone poje- 

 dynczo po wsiach, są zupełnie zdrowe i rosną bardzo dobrze. 



Co się tyczy roślin „które z modrzewiem do nas przyszły, i z jego usuwaniem 

 się giną" l ), to pomimo nader pilnego szukania, nie znalazłem z żyjących tamże dzi- 

 siaj żadnej, któraby florę tego lasu modrzewiowego mogła odróżnić od flory innych 

 świętokrzyskich lasów szpilkowych. 



W krótkości obraz wnętrza lasu modrzewiowego na Chełmie przedstawia się jak 

 następuje : 



Grunt gliniasty, nieco wilgotny, przechodzący w zachodniej części góry chełm- 

 skiej w piaszczysty, przykryty jest cienką warstwą szpilek. Podłoże lasu tworzą mchy, 

 głównie Politrychum i Leucobryum glaucum (obficie owocujące); wśród nich rosną 

 bardzo licznie: Melampyrum pratense i Sieglingia decumbens, rośliny najbardziej może 



') Porównaj temat prof. Dr. M. Raciborskiego: „Zbadanie resztek borów modrzewiowych 

 półn. stoku Łysogór, z uwydatnieniem tycli roślin leśnych, które z modrzewiem do nas przyszły i z jego 

 usuwaniem się giną". 



