17 



wielkiej kawałki krzemienia, wywoływały pomiędzy włościanami chęć pozostawienia ich 

 sobie: zęby niedźwiedzia z powodu przypisywanych im właściwości leczniczych (zawie- 

 szają je na szyi chorego dziecka), krzemienie zaś jako materyał do krzesania ognia. 

 Korzystając z okazyi, skierowywałem rozmowę na istnienie krzemienia w stanie nieobro- 

 bionym w okolicy, i zawsze otrzymywałem tę samą odpowiedź, iż nigdy w polu nie 

 znajdują go. Tymczasem na- Górze Ościkowej znalazłem parę niewielkich kawałków, 

 a pomiędzy niemi sześć ułomków nożów krzemiennych (rysunki \>A° 9, 10 i 11 na 

 tabl. X). 



Daleko liczniejsze były dowody używania siekier z kamienia. 



Znaleziono trzynaście trzpieni, które pozostały od świdrowania otworów w sie- 

 kierce kamiennej, w tej liczbie jeden z kamienia wapiennego (rysunek jednego trzpie- 

 nia na tablicy X, N° 8). Przelewają one niejakie światło na sposoby wiercenia takich 

 otworów w twardym kamieniu. Prawdopodobnie świdrowano otwór kością okrągłą, po- 

 sypując miejsce wiercone zwilżonym piaskiem: obracający się świder żłobił w kamieniu 

 rowek w postaci obrączki, pozostawiając w pośrodku wystający trzpień. Po wywierce- 

 niu otworu otrzymywano trzpień, jako walec rozmaitej długości i grubości, odpowiednio 

 do grubości siekierki i średnicy kości. Najkrótszy z trzpieni całkowitych ma 25, naj- 

 dłuższy zaś 60 mm., większość ich jest jednak przełamana w pośrodku. Średnica prze- 

 cięcia, prostopadłego do długości, waha się pomiędzy 8 a 15 mm. Średnica tego sa- 

 mego trzpienia zmniejsza się stopniowo od jednego końca do drugiego. O tern zmniej- 

 szeniu daje pojęcie następująca wiązanka liczb: 



długość całkowita średnica przecięcia na końcu 



trzpienia umbszym cieńszym 



Trzpień K° 1 45 mm 12 mm 7 mm. 



„2 GO „ 15 „ 9 „ 



„3 41 „ 11 „ 8 „ 



Liczby te pozwalają wnioskować, iż kość, pusta wewnątrz, którą wiercono otwór, 

 zwężała się w swojej średnicy, a odpowiednio do tego trzpień, pozostający w rdzeniu 

 siekierki wierconej, ulegał otarciu*), przytem jeśli przetniemy trzpień płaszczyzną, prze- 

 chodzącą przez jego oś długości, to nie otrzymujemy dwóch prostych linii, jako miejsc 

 przecięcia jego boków przez tę płaszczyznę, ale linie nieco odchylające się od linii 

 prostej i zlekka zaokrąglone. Wiercono kamień już po wygładzeniu jego boków i pra- 

 wdopodobnie nadaniu mu kształtów ostatecznych — o tern świadczy ta okoliczność, iż 

 wierzchołki trzpienia są zawsze wygładzone. Wiercenie byłoby więc czynnością, doko- 

 nywaną na samym ostatku. Zwykle trzpień, tkwiący w kości, odłamywał się podczas 

 wiercenia: z pośród trzynastu trzpieni trzy są złamane z obu końców i tworzą część 

 środkową całkowitego walca, dziewięć posiadają wierzchołek cieńszy wypolerowany, 

 u grubszego zaś końca są odłamane, jeden zaś jest złamany od cieńszego końca i wy- 

 polerowany od grubszego. Właśnie ten jedyny okaz zasługuje na uwagę jeszcze z in- 

 nego powodu, gdyż zakończeniem swojem na grubszym końcu przelewa światło nato, jak 

 radził sobie wytwórca ówczesny, gdy wiercenie otworu miało się ku końcowi : oto gdy 

 kość, którą wiercił był otwór, dochodziła do przeciwległej powierzchni siekierki i pozosta- 

 wało 1 — 2 mm. do ukończenia roboty, wybijano sterczący trzpień przez silne uderzenie 



*) Średnica jednego z trzpieni dosięga największej wielkości nie u wierzchołka swego, ale w nie- 

 jakiej od niego odległości. Możliwe jest jedno tylko wyjaśnienie tego faktu: oto świdrowano kamień z obu 

 stron, aż póki wiercenia nie spotkały się z sobą. 



Pam. Fizyogr. — T. XXIV. — Archeologia. 3 



