18 



ze strony posuwającego się świdra; trzpień odłamywał się, na jego zaś wierzchołku 

 pozostawały wyraźne ślady takiego gwałtownego odłupania. W liczbie trzpieni 

 znajduje się jeden 40-milimetrowej długości, z wapniaka tak miękkiego, iż od potarcia 

 pozostawały ślady na palcach ! ). Z takiemi siekierkami z wapniaka mieliśmy do czy- 

 nienia także w Petraszunach : nie widząc z nich żadnego pożytku praktycznego, przy- 

 puszczamy, iż były wytworem ręki dziecięcej, naśladującej czyny starszych. Taka obfi- 

 tość trzpieni na Górze Ościkowej w obrębie grodziska pozwala mniemać, iż wyrabiano 

 siekiery na samem grodzisku. Nadto, prócz trzpieni znaleziono, podczas rozkopywania 

 grodziska, 6 ułomków siekierek, w tej liczbie trzy przełamane wzdłuż otworu, w któ- 

 rym osadzano rękojeść. Z tych ułomków zwłaszcza jeden zasługuje na uwagę, gdyż 

 wymownie świadczy o tern, jak wielce ceniono dobry materyał kamienny, a także wy- 

 łożoną pracę: siekierka uległa rozłupaniu prostopadle do swej długości w miejscu, któ- 

 rędy przez nią szedł otwór do rękojeści, a następnie powtórnemu rozłupaniu wzdłuż 

 swej długości. Powstał klin naturalny, mający prócz strony pękniętej wszystkie inne 

 wygładzone. Otóż zaczęto polerować stronę chropowatą, pękniętą, a zwłaszcza zaś wy- 

 gładzano krawędź, ażeby z rozłupanej siekierki zrobić dłuto albo może siekierkę małą, 

 osadzaną w rękojeści. Może takie, choć nie jesteśmy pewni tego, jest pochodzenia zna- 

 lezionego w grodzisku dłuta kamiennego. Długość jego wynosi 8 cm., szerokość 4 cm.; 

 dłuto dosięga największej grubości w części swojej środkowej, 1.5 cm., i stąd zwęża 

 się ku obu krańcom swoim; połowa, służąca jako właściwe narzędzie, jest obrobiona sta- 

 ranniej, druga zaś, umocowywana w rękojeści, bardzo niedbale ociosana. 



Z pośród innych wyrobów z kamienia, na miejscu poczesnem wymieniamy ciężki 

 a wielki kamień w kształcie elipsoidu (wymiary: 178, 132, 118 mm.), ważący około 

 10. 3 funtów. Wzdłuż równika, dokoła całego kamienia, ciągnie się żłobek, mający 

 25 mm. szerokości i 4 — 5 mm. głębokości. Na jednym końcu kamienia są ślady od 

 uderzeń. F. G. Hodge (Handbook of American Indians, I. 523) przytacza rysunek akurat 

 takiego samego narzędzia, które służyło między innemi do rozbijania kości wielkiej 

 zwierzyny: kamień umocowywano w rękojeści, obejmującej go z obu stron w owym wy- 

 żłobionym rowku, przyczem posługiwano się rzemieniami dla pewniejszego osadzenia 

 takiego młota. 



Jednak co do obfitości pierwszeństwo należy się kamieniom, które służyły do tar- 

 cia, polerowania i t. d. 



Pomiędzy niemi da się wyróżnić parę kategoryi odmiennych: 



1) Wielkie kamienie wygładzone, na których coś rozcierano, choć wątpię czy było 

 to zboże. Żarna właściwe, pochodzące z grodzisk litewskich, są zawsze robione z ka- 

 mienia gruboziarnistego, tymczasem kamienie, które wydobyłem z grodziska na Górze 

 Ościkowej, są budowy drobnoziarnistej. 



Znaleziono tylko ułomki takich kamieni. 



Największy ułomek powstał z kamienia płaskiego, którego grubość wynosiła 7 cen- 

 tymetrów. Z dawnej całości pozostał odłamany kąt, ważący około 5 x / 2 funtów; boki 

 tego odłamka, schodzące się niemal pod kątem prostym, mają 13 i 14 centymetrów 

 długości. O ile wolno wnioskować z części pozostałej, kamień całkowity, robiony z twar- 

 dego piaskowca, drobnoziarnistego, barwy brunatno-czerwonej, był wygładzony na obu 



') Między innemi znaleziono niewielki kamyk wapienny, który z powodu swoich małych rozmiarów 

 nie mógł służyć do żadnego użytku praktycznego, a w nim próbowano przewiercić otwór — próbo- 

 wano jak działa „świder", lub dzieciak naśladował starszych. 



