20 



Jedna z takich osełek jest zrobiona z niezmiernie miękkiego czerwonej a właści- 

 wie ceglanej barwy piaskowca: kamień kruszy się w ręku za dotknięciem. Osełka ma 

 kształty trójkąta z dwoma jednakiej długości bokami: podstawa tego trójkąta, zaokrą- 

 glonego w swoich wierzchołkach, ma około 6 — 7 cm., wysokość 8 cm., grubość — 3 

 cm.; kamień waży 14 łutów. Wzdłuż wysokości trójkąta, dzieląc go na dwie równe 

 połowy, ciągnie się głęboki, choć wązki żłobek, w kłórem ostrzono narzędzia, prawdo- 

 podobnie z kości wyrabiane. 



Osełka kształtów piramidy nieprawidłowej odciętej, dającej w przecięciu poprzecz- 

 nem nieregularny czworobok. Jest to ułomek większej całości, z piaskowca niezbyt twarde- 

 go, barwy czerwonawej. Wysokość wynosi 6 cm., grubość 5i cm., szerokość 3 — 5 cm.; 

 waga 17 łutów. Trzy z pośród długich boków są mocno wytarte, w środku wklęsłe, 

 z licznemi rysami od ostrzenia narzędzi. Takie same rysy istnieją także na bokach. 



Kawałek większej całości, z piaskowca gruboziarnistego, barwy ciemno-brunatnej; 

 grubość 3 — 3^, szerokość 6 — 8, długość 9 cm.; waga 30 łutów. Wielkie powierzchnie 

 są gładkie od wytarcia, nieco wklęsłe, zwłaszcza jedna; niektóre boki są także wyszli- 

 fowane; liczne ślady żłobków. 



Niewielki kawałek białego miękkiego piaskowca, 5 łutów wagi, jedynie ze żłobka- 

 mi od ostrzenia narzędzi: na jednej ze stron idzie jedna głęboka rysa, na innej cią- 

 gnie się wzdłuż całej osełki taka sama rysa, przecięta pod kątem ostrym trzema in- 

 nemi, równoległemi do siebie. 



Warto także wspomnieć o kawale łupka z bokami starannie obrobionemi, ale nie 

 będącego jeszcze w użyciu. Możliwa, iż jest to odłamek z większej całości. 



3) Kamienie, któremi coś gładzono lub rozcierano. 



a) Kamienie kształtów bochenkowatych. 



Kamieni dużych, mających kształty wydłużonego, względnie dość prawidłowego 

 bochenka a służących do tarcia zboża, nie znaleźliśmy na grodzisku badanem. Są ka- 

 mienie tego kształtu, ale albo mniejszych rozmiarów, albo, o ile są większe, kształtów 

 nieprawidłowych. Jeden z takich kamieni, do połowy obcięty, kształtów nieprawidłowych, 

 choć bochenkowatych, waży około 4 funtów (cztery funty, bez trzech łutów); dolna 

 powierzchnia jego jest wygładzona, krawędzie jej zaokrąglone od użycia. Inny kamień, 

 ważący 2 funty 20 łutów, z kamienia drobnoziarnistego, ma grubości największej 5 cm., 

 wymiary dolnej, wygładzonej powierzchni, wynoszą 7 i 1 . 2 cm.; istnieją także ślady 

 wytarcia i na górnej powierzchni, a nawet są bodaj ślady żłobków, otrzymywanych 

 przez tarcie o kamień przemiotów ostrych. Jeszcze inny kamień płaski, bochenkowaty, 

 z drobnoziarnistego miękkiego piaskowca, waży 1 funt 12 łutów (największa grubość 

 5 cm., wymiary dolnej płaskiej powierzchni: 7£ i 14 cm.). Ułomek kamienia bochen- 

 kowatego, budowy drobnoziarnistej, około 19 łutów wagi; oba końce odłamane. gru- 

 bość największa 4£ cm., szerokość 6 cm.; powierzchnia dolna wygładzona, ma krawę- 

 dzie zaokrąglone od użycia. Znaleziono także kamień naturalny, kształtów półbochen- 

 ka nieforemnego, doskonale wygładzony na płaskiej stronie. 



b) Otoczaki. 



Mieszkaniec grodziska posługiwał się bardzo często kamieniami naturalnymi kształ- 

 tów okrągławych. Niekiedy były to otoczaki, które tu i owdzie znajdują się na po- 

 lach pojezierza górno-litewskiego, najczęściej jednak kamienie nie tak prawidłowo za- 

 okrąglone, lecz swoją drogą zbliżające się do otoczaków. Są to kamienie zazwyczaj 

 budowy drobnoziarnistej. Używał ich niekiedy jako młotków trzymanych w ręku, 

 i ślady od dokonywanych uderzeń pozostały na wielu z nich, zawsze zaś jako kamie- 

 ni do gładzenia i polerowania, dzięki czemu niektóre z tych kamieni od wytarcia 



