27 



Narzędzi tego typu otrzymano z grodziska: 



duże okazy, raczej sztylety niż szydła . 2 



szydła całkowite 10 



szydła uszkodzone z odłamaną główką . 5 



ostrza jedynie 12 



(pomiędzy ostrzami trzy znajdowały się w ogniu i kość jest zupełnie przepalona. l ) 



Z pośród narzędzi tej grupy zasługują na uwagę dwa duże narzędzia robione ze 

 śródstopia (tnetatarsus) jeleniego, tak mocne, iż jeszcze obecnie mogłyby służyć 

 do użytku, dobrze zachowane, zabarwione na barwę czerwonawo brunatną, może szty- 

 lety. Jedno z tych narzędzi zostało znalezione bezpośrednio na grodzisku, a na widok 

 wydobytego przedmiotu któryś z obecnych włościan oświadczył, iż w domu ma takie 

 samo narzędzie, wydobyte kiedyś z grodziska, ale przedziurawione już po znalezieniu, 

 i przyniósł je dnia następnego (zaznaczyć winniśmy, iż z pośród szydeł badanej kate- 

 goryi jedno także posiada otwór, tabl. VI. N° 8, ale w górnej części uszkodzony^. Te 

 dwa duże narzędzia mają długości 140 i 145 mm., największa szerokość, w przecięciu 

 główki, wynosi 25 —28 mm. Inne z pośród narzędzi całkowitych w długości swojej 

 wahają się pomiędzy 50 mm. (tabl. VI. rys. 17), a 100 mm. (tamże rys. 4). Za ma- ■ 

 teryał do ich wyrobu służyła bodaj wyłącznie kość sarnia. Nadto są trzy szydła 

 większe, ale z odłamaną główką, tak iż wymiarów ich niepodobna podać (tabl. VI. 

 J\I°N° 10 i 11, tabl. X. JSg 6). 



Drugą grupę tworzą narzędzia, podane na tabl. VII, NsN° 1 — 12, 23,28 — 33,38 — 

 wszystkiego narzędzi 21. Są to właściwie wióry kostne, w różnym stopniu obrobione, 

 niezbyt grube, ale względnie mocne — z jednej strony, zewnętrznej, powierzchnia ich 

 jest gładka, z drugiej, wewnętrznej, gąbczasta (na tablicy tylko N9.\» 23 i 38 są odtwo- 

 rzone od strony gładkiej, inne od powierzchni wewnętrznej, gąbczastej) Czy z tą ró- 

 żnicą materyału i obrobienia w porównaniu z kategoryą poprzednią szły w parze i ja- 

 kieś różnice w użyciu, o tern nic powiedzieć nie umiemy. Są to, jakeśmy zaznaczyli, 

 wióry kostne: z nich tylko N°N° 23 i 38 rozpoczynają się około stawu, pozostałe zaś 

 pochodzą z części środkowej i są mocno płaskie. Wszystkie grzeszą niedbałem obro- 

 bieniem. Niektóre w górnej swojej części, którą posługujący się niemi pracownik 

 trzymał w ręku, nie zostały nawet wyrównane i wykazują całkowicie ostre strzępy, 

 co powstały przy rozbijaniu lub przełamywaniu samej kości; jedynie iNśJMs 4 — 9, 23 

 i 38 zostały wyrównane i tutaj. U wielu tylko ostrze świadczy o obrobieniu, reszta ko- 

 ści pozostały w stanie naturalnym. Długość ich jest bardzo różna — największe, a mia- 

 nowicie N9 1 (jest to właściwie wiór kostny dopiero obciosany, ale jeszcze nie zao- 

 strzony) i No 2 dosięgają 148 mm., najmniejsze mają około 65—68 mm. (są jeszcze nie- 

 co mniejsze, N9N9 28 i 29, ale te robią na mnie wrażenie, iż tworzą odłamany koniec 

 większej całości). 



Pod względem kształtów tej grupie narzędzi pokrewna jest grupa sześciu innych 

 narzędzi, a mianowicie tabl. VII MNs 19—22, 35— 36; cała różnica polega na tern, iż 

 są robione z kości niegąbczastej, w tej liczbie Ne 19 (78 mm. długości) i J\° 35 

 (68 mm.) są kawałkami odłupanemi kości, na końcu jedynie zaostrzonemi — wogóle 

 we wszystkich sześciu narzędziach płaskość odgrywa widocznie rolę utylitarną, w tych 



') O pokrewnych co do kształtów zewnętrznych narzędziach tabl. VI N°N° 12 i 13 będziemy mó- 

 wili później. 



