28 



zaś dwóch występuje z taką mocą, iż służyć musiały nie tylko jako narzędzia kłójące, 

 ale także korzystano podczas użycia i z ich płaskości. 



Już narzędzia ostatnio rozpatrzone, świadczą o tern, że wytwórca ówczesny, bę- 

 dąc w potrzebie, brał prosty wiór kostny, zaostrzał go jedynie i użytkował, nie 

 zadając sobie pracy, ażeby nadać mu kształty doskonalsze pod względem estetycznym. 

 Tak samo korzystał z ułomków narzędzi pękniętych, zaostrzając jedynie koniec. 

 Inne narzędzia, sposobem użycia swojego zbliżone do szydeł lub rylców, jeszcze dobi- 

 tniej świadczą o tern, iż, w wyborze materyału na narzędzia swoje, mieszkaniec gro- 

 dziska nie ograniczał się do kości jednego rodzaju, ale użytkował z różnych, byleby 

 kształtami swemi ułatwiały mu pracę. Przytem stopień obrobienia był bardzo nieje- 

 dnakowy, obok niedbałości daje się spostrzedz wielka staranność; chociaż wynieśliśmy 

 przekonanie, iż jeśli pragnął posiadać na trwałe jakieś narzędzie, naówczas łożył więcej 

 pracy i obrabiał je staranniej. Np. trzy narzędzia, robione bodaj z kości łydkowej (fi- 

 buli), a mianowicie tabl. VI N°N° 29, 30, 31 (długość ich wynosi odpowiednio: 115, 

 przeszło 98, 87 mm.), ale w ten sposób, że w dwóch z nich część grubsza a węższa 

 kości została użyta na ostrze, cieńsza zaś i szersza na rękojeść, wykazują jaką taką sta- 

 ranność w swojem obrobieniu; tak samo narzędzie tabl. VI N° 24 (długości 86 mm.) 

 nie pozostawia nic do życzenia— narzędzie to bodaj służyło do przewlekania nici przez 

 skórę i jedynie brak uszka staje na przeszkodzie zaliczeniu go pomiędzy igły. Nato- 

 miast narzędzie tabl. VI. N° 35 (około 70 mm. długości) jest kawałkiem wióra, wzię- 

 tym z krawędzi którejś kości nogi i zaostrzonym na końcu swoim; takim samym wió- 

 rem jest narzędzie tabl. VII No 16 (80 mm.). Zaznaczyliśmy już, że chętnie posługi- 

 wano się kośćmi, które swojemi kształtami naturalnemi odpowiadały częściowo prze- 

 znaczaniu i ułatwiały pracę przygotowania samego narzędzia. A zatem brano ścian- 

 ki z kła dzika, tabl. VI. N° 37, jedynie dwa przepiłowane w samym końcu żło- 

 bki wykazują, iż kość ta służyła jako narzędzie; to znów staw pierwszy piątego pal- 

 ca jelenia i sarny, jak narzędzia tabl. VI. JY2N9 32 (83 mm. długości) i 36 (80 mm.) 

 kość łokciową zajęczą, narzędzie tabl. VI. JSI2 34 (82 mm.) lub kość goleniową (tibia) 

 z tego samego zwierzęcia, tabl. VI. N° 13 (75 mm) i 12 (około 80 mm).; żebra tabl. 

 VI. IY° 25 (niedźwiedzia?, około 105 mm. długości). I narzędzie tabl. VI. N° 24 (oko- 

 ło 120 mm.) wyglądem swojem daje wiele do myślenia, acz nie udało się określić, ja- 

 ka to jest kość. Zasługuje także na uwagę narzędzie tabl. VII. N° 37 (65 mm.); cała 

 jego powierzchnia wykazuje, co uprzytomnia i rysunek, iż ciosano kość ostrem narzę- 

 dziem, tern zaś narzędziem mógł być jedynie nóż żelazny. Narzędzie wyższej kultury 

 służy do prędszego wyrobu narzędzi, należących do niższego poziomu techniki! 



Warto jeszcze zwrócić uwagę na jedną i drugą grupę, które wyodrębniamy, ile 

 że nie jesteśmy pewni, czy godzi się je zaliczać do tej samej kategoryi, co szydła 

 i rylce. 



Jedną z takich grup są narzędzia zaostrzone, ale niezmiernie płaskie, a jeśli kość 

 przyrodzeniem swojem nie odpowiadała temu wymaganiu, naówczas w okolicy ostrza 

 usuwano miąższ i robiono ją płaską. Są to narzędzia tabl. VII N9.Y2 16 (112 mm.), 

 14 (83 mm), które mocą swoją nadawały się jeszcze do roli szydeł, ale N° 13 (96 mm.) 

 i 18 (69 mm) są tak cienkie i jednocześnie tak rozszerzają się, iż zgoła nie odpowiada- 

 ją takiemu przeznaczeniu — swoją drogą zarówno ostrze jak owa płaskość niewątpli- 

 wie miały na widoku jasno uświadomiony cel natury technicznej. Natomiast pokre- 

 wne, im narzędzia tabl. VII 26 (50 mm.) oraz N? 27 (55 mm.), mogły zarówno służyć 

 do przekłówania, jako też jako rylce, tembardziej zaś N° 18 (69 mm.). 



