29 



Drugą grupę tworzą narzędzia, które należy wyodrębnić z powodu ich drobnych 

 rozmiarów. Są one w materyale kostnym równoważnikami mikrolitów krzemiennych. 

 Służyły prawdopodobnie jako rylce. Tutaj dadzą się zaliczyć narzędzia tabl. VI. A» 27 

 (około 50 mm), Ne 22 (50 mm), As 25 (48 mm), mocne, choć cienkie narzędzie tabl. Ks 26 

 (34 mm), oraz narzędzie tabl. VII. «\» 17 (42 mm., ostrze nieco odlamane), a także już 

 rozpatrzone NeNe tejże tablicy 26 i 27. 



Jeszcze w trudniejszem położeniu znajdujemy się, gdy chodzi o grupę czterech narzę- 

 dzi, tabl. VI Ne 18 (pozostało jedynie zakończenie), Ne 19 (76 mm.), A? 20 (76 mm., ale 

 kawałek jest odłamany), Ne 21 (91 mm.). Każde z tych narzędzi w całej swojej długości 

 nosi na sobie piętno starannego obrobienia, wytwórca celowo nadawał im taki kształt, 

 iż ich przecięcie poprzeczne daje zawsze czworobok możliwie prostokątny. W miarę 

 zbliżania się do ostrza, dwie ścianki przeciwległe narzędzia ulegają zwężeniu, aż w sa- 

 mem zakończeniu schodzą się z sobą i tworzą krawędź prostolinijną długości paro- 

 milimetrowej, jak to bywa w naszych dłutkach rzeźbiarskich. Ale czy zastosowanie 

 tych podobizn naszego dłutka rzeźbiarskiego w samej rzeczy było takiem? 



W całości swojej z pośród rozpatrywanej kategoryi, zawierającej bodaj narzędzia 

 dość rozbieżnego przeznaczenia, znaleziono: 



szydeł robionych z kości 

 śródstopia {metatarsus) 



całkowitych 12 



uszkodzonych 5 



ułomków ostrza 12 



przekłówaczy i rylców rozmaitego rodzaju 44 



płaskich narzędzi z ostrym końcem • 6 



równoznaczników dłuta rzeźbiarskiego . . . . ■ 4 



drobnych narzędzi, odpowiadających mikrolitom . • 5 



a nadto parę sztuk wątpliwych i kawałki drobne lub narzędzia tego rodzaju zrobione 

 z odłamków innych narzędzi. 



4) Narzędzia kłójące większego formatu. 



Narzędzia, które rozpatrujemy pod tym nagłówkiem, tak samo jak narzędzia kategoryi 

 poprzedniej, bynajmniej nie wykazują jednolitości. Ogniwa krańcowe wyróżniają się 

 jaskrawo od siebie i nasuwają kształtami swemi wniosek, iż służyły do celów odmien- 

 nych. Ale pomiędzy niemi istnieją ogniwa przejściowe, o których niepodobna stanow- 

 czo powiedzieć, czy służyły do tego lub innego użytku: np. gdzie kończą się narzędzia, 

 które służyć mogły jako sztylety i rozpoczynają się inne, pokrewne szydłom, wyroko- 

 wać jest rzeczą niezmiernie trudną, a nawet niemożliwą, acz same sztylety i szydła, 

 chociażby wielkich rozmiarów, przeciwstawiają się sobie z całą mocą. Stąd to pytanie 

 i ta rozbieżność niewątpliwa, która istnieje pomiędzy narzędziami, rozpatrywanemi pod 

 rubryką obecną. 



Pomiędzy temi narzędziami, pod względem techniki obrobienia, miejsce poczesne 

 należy się sztyletom 



Narzędzia, które nazwaliśmy sztyletami, zachowały się przeważnie jako odłamki, przy- 

 czem w stosunku do wielu niepodobna twierdzić z całą stanowczością, iż nie są odłam- 

 kami narzędzi, mających inne przeznaczenie, np. szydeł większych rozmiarów. Odłam- 

 kiem sztyletu jest niewątpliwie ostrze, odtworzone na tabl. VIII Ne 2 (140 mm.), jeszcze 

 obecnie twarde i mocne. Ale nadewszystko zasługuje na uwagę wspaniały sztylet za- 

 chowany całkowicie a odtworzony na tabl. VIII Ne 1. Narzędzie to należy do arcydzieł 



