41 



w różnych dziedzinach życia: wymiana (względnie, w zakresie żelaza, wyrób częściowy 

 na miejscu) dostarcza przedewszystkiem określonego użytku narzędzi i rzeczy z metalu, 

 wówczas gdy inne, wyrabiane na miejscu, nie sprzeniewierzają się dawnemu materyało- 

 wi. Poszukiwane są zwłaszcza noże żelazne, które trudno zastąpić było innym wyro- 

 bem: szydło kościane gorzej niż żelazne, ale swoją drogą jako tako może wywiązywać 

 się z zadań swoich, lecz nóż żelazny pod każdym względem przewyższa dawne krze- 

 mienie. Jak wiemy, posługiwano się nim podczas wyrobu narzędzi z kości zamiast 

 nadawania kości kształtów pożądanych przez ocieranie o osełkę ciosano kość nożem 

 i jedynie wygładzano dawnym sposobem pozostające nierówności. Natomiast ude- 

 rza zupełna nieobecność siekier żelaznych, innego produktu, gorliwie poszukiwane- 

 go przez dzisiejsze ludy pierwotne przy zetknięciu się ich z europejczykami. Obok 

 noża żelaznego pociągał mieszkańców grodziska bronz. Bronzy były wyrobem obcym, 

 który przedostał się na grodzisko drogą wymiany; wyroby żelazne częściowo przyby- 

 wały w ten sam sposób, ale częściowo wyrabiano je bodaj na miejscu, jak mamy po- 

 wody przypuszczać z licznych kawałków szlaki, znalezionych na górze. 



Podejrzewamy nawet, iż na samem grodzisku wytapiano metal z miejscowej rudy błotnej. 



Grodzisko więc na Górze Ościkowej należy tak samo jak poblizkie grodzisko 

 pod Petraszunami 1 ), jak dalej już położone, bo w północnej części powiatu święciań- 

 skiego, grodzisko w Warańcach 2 ), do okresu, kiedy kość i krzemień ustępować zaczy- 

 nały przed metalem. Grodzisko petraszuńskie jest nieco wcześniejsze: o tern świadczy 

 większa liczba procentowa siekierek kamiennych i wyrobów z kości w Petraszunach, 

 obfite ozdoby z gliny, mała stosunkowo liczba wyrobów z metalu (znaleziono wszyst- 

 kiego 19 przedmiotów żelaznych i kilka bronzowych wobec liczby przedmiotów z ko- 

 ści bezwzględnie większej niż na Górze Ościkowej, przytem te przedmioty z kości 

 wyrobione, są pod względem swego przeznaczenia, o wiele różnorodniejsze). I wyro- 

 by ceramiczne ornamentyką swoją świadczą o wyższym szczeblu kultury niż w Petra- 

 szunach. 



Ale pragnąc wyprowadzać wnioski jakiekolwiek z tablicy powyżej przytoczo- 

 nej, nie powinniśmy zapominać o tern, że zestawienie tam dokonane przedmiotów we- 

 dług ich przeznaczenia i zużytego na nie materyału nie daje jeszcze należytego poję- 

 cia o stopniu posługiwania sie narzędziami z żelaza. 



Należy bowiem pamiętać o tern, że żelazo wogóle źle przechowuje się w ziemi 

 i że wiele narzędzi, przez rdzę przejedzonych, mogło uledz rozpadnięciu. Choć muszę 

 dodać: nie znalazłem na Górze Ościkowej owych gniazd rdzy, z jakiemi miałem do 

 czynienia w Warańcach. Nadto tablica, o której mowa, milcząco przypuszcza, że na- 

 rzędzia w niej wymienione są wszystkie sobie współczesne. Ale takie założenie nie 

 byłoby uzasadnione. Albowiem na grodzisku na Górze Ościkowej należy wyróżnić 

 epokę wcześniejszą od późniejszej. Wprawdzie te różne epoki nie pozostawiły po so- 

 bie śladów w postaci zrębów kamiennych piętrzących się nad sobą, jak to miało miej- 

 sce w Petraszunach, i dlatego wyodrębnienie samych epok nie rozporządza dowodami 

 natury bezpośredniej. Są jedynie wskazówki pośrednie, tkwiące w sposobie rozmie- 

 szczenia przedmiotów z kości i metalu. Otóż ani razu nie znaleziono na tern grodzisku 

 przedmiotów z metalu pod zrębami kamiennemi, o których mówiliśmy w miejscu od- 

 powiedniem pracy naszej. Natomiast wyroby z kości zdarzały się często w takiem po- 

 łożeniu, t. j. leżały pod zrębami. To świadczyłoby że zręby, przynajmniej niektóre, 



1 ) Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie 1910. 



2 ) Pamiętnik fizyograficzny, tom XXII. 



Pam. Fizyogr. — T. XXIV. — Archeologia. 



6 



