3 



Zauważyć przytem należy, że podczas gdy okres embryonalny rozwoju osobniczego człowieka 

 przedstawiony być może jedynie ze strony morfologicznej, to przeciwnie okres następny, t. j. dzieciń- 

 stwa, rozpatrywać możemy zarówno z punktu widzenia cech morfologicznych człowieka, jak też fizyolo- 

 gicznych i psychicznych. 



Dział ten, traktujący o dziecku badanem wszechstronnie, będzie niezmiernie ważny i pouczający 

 dla naszych wychowawców, pedagogów i pedyatrów; przy organizowaniu go więc należy zwrócić nań 

 szczególniejszą uwagę. 



Według zasad wypowiedzianych powyżej urządzić należy również działy, odnoszące się do okre- 

 sów późniejszych rozwoju osobniczego człowieka, przyczem możliwie szczegółowo 

 przedstawioną być winna zmienność budowy człowieka, która stanowić będzie dalsze roz- 

 winięcie działu ontogenezy ludzkiej. 



Oczywiście przy zobrazowaniu całości budowy człowieka uwzględnić należy czynniki patologicz- 

 ne i teratologiczne, powodujące różne przekształcenia w naszym organizmie. Tu wreszcie znaleźć się 

 powinny dane dotyczące nietylko cech morfologicznych, lecz również jego cech fizjologicznych i psy- 

 chicznych. 



Zakończeniem działu ogólnego, traktującego o człowieku jako o organizmie indywidualnym, po- 

 winno być przedstawienie rozwoju rodowego człowieka. Dział ten, oświetlający stosunki 

 pokrewieństwa pomiędzy człowiekiem a światem zwierzęcym, oraz uplastyczniający przypuszczalne drogi 

 rozwoju przodków rodzaju ludzkiego, może być urządzony w sposób niezmiernie interesujący dla szer- 

 szego ogółu, przyczem jednocześnie powinien być stanowczo wolny od wszelkich tendencyi pseudo- 

 naukowych. 



Zakończeniem działu, poświęconego filogenezie człowieka, powinien być dział illustrujący rozwój 

 ras ludzkich. Oświetlając stosunki pokrewieństwa wzajemnego pomiędzy różnemi grupami ludzkiemi 

 i odtwarzając stosunki genetyczne pomiędzy niemi, będzie on syntezą działu ogólnego w Muzeum Antro- 

 pologicznem i zarazem wstępem do działu specyalnego, przedstawiającego różne zbiorowiska 

 ludzkie. Ten ostatni dział obejmować winien wszystkie znane nam grupy ludzkie: zarówno najstarsze, 

 lak rasy kopalne i przedhistoryczne, następnie rasy historyczne i współczesne, tak pierwotne, jak też zaj- 

 mujące stanowiska naczelne wśród ras innych. 



Układem podstawowym tych zbiorowisk powinien być układ geograficzny i dopiero w obrębie 

 poszczególnych jednostek geograficznych materyał naukowy uszeregować należy stosownie do danych 

 archeologicznych, etnicznych, lingwistycznych oraz socyologicznych, świadczących o poziomie rozwojo- 

 wym danej grupy. 



Najważniejszym jednak dla nas działem Muzeum Antropologicznego w Warsza- 

 wie będzie dział zawierający materyał naukowy dotyczący tych zbiorowisk 

 ludzkich, które kiedykolwiek zamieszkiwały lub zamieszkują t e r y t o r y u m 

 ziem polskich. 



W obrębie tego działu polskiego powinien być przedstawiony najbogaciej teren Mazowsza, 

 a w szczególności okolice Warszawy. 



Oto jest szkic ogólny poglądów moich na to, j a k i e m powinno być „Muzeum Antro- 

 pologiczne" w Warszawie. Mniemam, że jeżeli Muzeum Narodowe będzie mogło przeznaczyć 

 odpowiedni teren i środki na zrealizowanie tego projektu i jeżeli Towarzystwo Nauk. Warszaw, i Uni- 

 wersytet Warszawski zechcą współdziałać w zakresie tej idei, przekazując w charakterze depozytów zbio- 

 ry posiadane i dostarczając następnie nowych, to powstać może Muzeum Antropologiczne je- 

 dyne w swoim rodzaju, które będzie posiadało wysoką wartość naukową, 

 a zarazem, dzięki zgrupowaniu odpowiedniemu faktów naukowych, dotyczących całości człowieka, i pla- 

 stycznemu ich przedstawieniu, stanie się i n s t y t u c y ą interesującą i dostępna, nietylko 

 dla s p e c y a 1 i s t ó w, lecz i dla szerszego ogółu. 



30 listopada 1916 r. 



Pracownia Antropologiczna 

 Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. 



