Podkreśliwszy bogactwo zbiorów zoologicznych, które mogłyby się w Muzeum Narodowem znaleźć, 

 gdyby weszły doń dwa powyżej wspomniane muzea, a ewentualność tę uważam nietylko za wielce po- 

 żądaną, ale nawet za konieczną, nikogo już teraz nie zadziwię wymaganiami, które dla Muzeum tego 

 postawić zamierzam. 



Jasnem jest, iż taka instytucya jak ta, o której mówię, rozwijać powinna działalność dwojakiego 

 rodzaju, a mianowicie: dydaktyczną i naukową. Że zaś mają one ze sobą stosunkowo mało wspólnego 

 o każdej z nich z osobna mówić będę. Wdawanie się w szczegóły uważam tu za przedwczesne, chodzi 

 jedynie o uświadomienie sobie jak oddział zoologiczny przy Muzeum Narodowem w ogólnych zarysach 

 wyglądać powinien i czego potrzeba, by koło niego mogła się skupić praca naukowa. Opracowanie 

 szczegółów jest rzeczą dalszą, gdy projekty będzie można realizować, wprowadzać je w czyn. 



Przedewszystkiem więc trzeba sobie odpowiedzieć na jedno pytanie: jakiej trzeba przestrzeni dla 

 pomieszczenia Muzeum i jego rozwoju? Starając się odpowiedzieć na to pytanie będę tu przytaczał dane 

 możliwie konkretne, przyjmując przedewszystkiem wcielenie do Muzeum Narodowego Muzeum Zoolo- 

 gicznego Uniwersytetu i Muzeum hr. Branickich we Prascati. 



Do działu dydaktycznego weszłyby prawie całkowicie zbiory Muzeum Zoologicznego Uniwersytetu, 

 z wyjątkiem pewnej ilości ptaków i ssaków, które według starych metod wypchane, trzebaby nanowo 

 na skórki przerobić i należycie ze względu na ich wysoką wartość przechować; ze zbiorów we Frascati 

 weszłaby mniej więcej połowa. 



Dla uprzytomnienia wiele zajmowałoby to miejsca wskażę, iż obecnie Muzeum zoologiczne Uni- 

 wersytetu mieści się w 17 salach rozmaitej wielkości, począwszy od takich, które mają po trzydzieści 

 kilka metrów długości, aż do maleńkich o powierzchni 28 metrów kwadratowych. Ogółem zbiory te zaj- 

 mują powierzchnię 1394 metrów kwadratowych, a wraz ze zbiorami we Frascati około 1600 metrów 

 kwadratowych. Ośmielam się jednak wyrazić nadzieję, że w czasach najbliższych po unormowaniu sto- 

 sunków nastąpi znaczny przyrost materyałów do muzeum; należy to przypuszczać choćby z tego względu, 

 że tendeneye w tym kierunku długo tłumione muszą sobie znaleźć ujście ze wzmożoną siłą. 



Zważywszy więc, iż zbiory wspomniane są obecnie bardzo ścieśnione i przyjmując ewentualny 

 przyrost przez kilka choćby lat, trzebaby przestrzeni conajmniej 3,000 metrów kwadratowych. Dane te 

 przytoczone dla oryentacyi są względne i mają znaczenie tylko dla takich sal, w których stosunek ścian, 

 drzwi i okien byłby taki sam jaki jest obecnie w Muzeum Zoologicznem Uniwersytetu. Takiej więc prze- 

 strzeni wymagałyby zbiory, które reprezentując całą faunę ziemi miałyby za zadanie przedstawić jej sto- 

 sunki systematyczne. Taki układ większości zbiorów, jakkolwiek konieczny, znaczenie dydaktyczne miałby 

 stosunkowo małe. 



Za najważniejszą rzecz tej części Muzeum, któraby miała być otwarta dla szerszej publiczności 

 uważam grupy biologiczne, których należałoby stworzyć kilka typów. 



Sprawą pierwszorzędnej wagi byłoby wystawienie kilku grup, charakteryzujących poszczególne 

 dzielnice Polski ora', charakteryzujących naturalne środowiska, w których określone typy zwierząt żyją. 

 Minimum grup takich powinno być 7. Obejmowałyby one: góry. stepy, wody czyli rzeki, jeziora i bagna, 

 las, łąki i pola, wreszcie pobrzeża mórz. Za minimalną dla każdej takiej grupy uważam salę do 13 me- 

 trów długą a 6 metrów szeroką. Zrozumiałą jest rzeczą, że powyżej przezemnie wymienione środowiska 

 nie wyczerpują całokształtu fauny, wszak każde z nich jest w szeregu typów na ziemiach naszych re- 

 prezentowane. Wymienię tu choćby las, wody o rozmaitym charakterze, wreszcie fauna nadbałtycka różni się 

 wybitnie od fauny wybrzeży czarnomorskich Idealnem byłoby takie ustawienie zwierząt w wyżej 

 wymienionych grupach, w którem byłoby zachowane przejście z jednego środowiska do drugiego. 

 Dałoby się to rozstrzygnąć w jednej dużej sali, w której dookoła jak w panoramie rozwinęłaby się cała 

 fauna ziem polskich w jej naturalnem otoczeniu. Drugim typem grup byłyby poszczególne krainy zoo- 

 geograficzne ziemi, reprezentowane każda w odzielnej sali. Grup takich, o ile przyjęlibyśmy podział 

 Sclater'a*), byłoby sześć, mianowicie: palea rkty czn a, obejmująca Europę, północną Afrykę i Azyę, 

 prócz Indyi i południowych Chin, indyjska, obejmująca Indye, południowe Chiny oraz wyspy połud- 

 niowo-wschodniej Azyi prócz Celebesu; etyopska, obejmująca Afrykę z Madagaskarem oraz część Arabii, 

 australijska,' obejmująca Celebes. Nową Gwineję, Australię, Nową-Zelandyę i Polinezję; nearktyczna, 

 obejmująca północną Amerykę i wreszcie neotropikalna, z południową i środkową Ameryką. 



O ile przy reprezentowaniu poszczególnych środowisk, charakterystycznych dla fauny polskiej, 

 uważam, że należałoby wybrać jedną salę, to tutaj przemawiałbym raczej za salami oddzielnemi, a to 

 dlatego, by widz nie zgubił się w mnogości form z rozmaitych stron świata, by każda z wyżej wymienio- 

 nych faun przedstawiała dlań coś zupełnie określonego i odmiennego od innych. Naturalnie im większe 



*) Podział ten ze względów dydaktycznych uważałbym tu za najodpowiedniejszy. 



