8 



byłyby takie sale, tern lepiej by można każdą z powyżej wymienionych krain scharakteryzować; za mini- 

 malne uważam takie sale, któreby miały 13 metrów długości i 6 szerokości, przytem przynajmniej dwie 

 z nich musiałyby mieć minimum po 5 metrów wysokości, by mogły w nich stanąć takie zwierzęta jak 

 słonie i żyrafy. Wreszcie trzecim typem grup byłyby takie, które nazwałbym biologicznemi. Należałoby 

 tutaj wystawić cały szereg zwierząt przeważnie niższych w ich naturalnem otoczeniiu, ze szczególnem 

 podkreśleniem stosunku zwierzęcia do środowiska, w którem ono żyje. Zwierzęta mikroskopijne powinnyby 

 być reprezentowane w odlewach gipsowych lnb woskowych. Jakieś cykle rozwoju malaryi, niektórych 

 pasożytniczych robaków i t. p. miałyby olbrzymie znaczenie dydaktyczne. 



Rzeczą nieodzowną, a nasuwającą się samą przez się, byłoby wydanie odpowiedniego katalogu. 

 Katalog ten powinienby być, o ile to możliwe, dokładny, to jest obszernie objaśniający szczególniej 

 powyżej wymienione grupy, wskazujący co i w jakim porządku należy oglądać. Powinienby on być 

 wydany w dwócli wydaniach, w jednem obszerniejszem, droższem i w drugiem możliwie taniem, dostępnem 

 dla jaknajszerszego ogółu. Ewentualnie pewną ilość katalogów możnaby było za minimalną opłatą, zwra- 

 cającą ich użycie, wypożyczać przy wejściu do Muzeum. Tyle co do dydaktycznej strony muzeum; omó- 

 wiwszy ją w najogólniejsych rzutach, przejdę do takiego samego scharakteryzowania strony naukowej. 



Powyżej wspomniałem, że większą część zbiorów znajdujących się obecnie w Warszawie, któreby 

 ewentualnie weszły w skład Muzeum, należałoby do jego dydaktycznego działu przeznaczyć. Wyłączyć 

 by jednak należało rzeczy cenniejsze, które wartości dydaktycznej nie posiadając, potrzebowałyby jedno- 

 cześnie staranniejszego przechowania. Następnie wszystkie zbiory, z małymi zapewne wyjątkami, któreby 

 do Muzeum przybywały, wchodziłyby już do zbiorów naukowych. Te zbiory, jako przeznaczone jedynie 

 dla specyalistów, tak dużej jak poprzednie przestrzeni by nie- wymagały. Tutaj ptaki i ssaki mu- 

 siałyby leżeć w specjalnych szafach w skórkach, coby zajmowało daleko mniej miejsca. W każdym bądź 

 razie należy wziąć pod uwagę, że dział ten wzrastałby bardzo i na jego to ewentualne rozszerzanie nale- 

 żałoby przeznaczyć jaknajwięcej miejsca. Trudno jest dokładnie obliczyć jak wielką przestrzeń należałoby 

 tu zarezerwować dla tego działu materyałów naukowych, można oznaczyć jedynie minimalną, za taką zaś 

 uważam conajmniej 400 — 500 metrów kwadratowych. Byłoby według mnie rzeczą pożądaną, by zbiory 

 te mieściły się w pokojach niewielkich, przeciętnie licząc po 50 metrów kwadratowych. Oba działy mu- 

 zeum, dydaktyczny i naukowy, miałyby naturalnie wspólny intwentarz, a różnica między nimi byłaby 

 jedynie ta, iż pierwsze przeznaczone dla jaknajszerszego ogółu, drugie powinny być dostępne jedynie dla 

 specyalistów. 



Dla specyalistów należy stworzyć przy Muzeum odpowiednie pracownie. Przedewszystkiem więc 

 dla personelu Muzeum. Dla zoryentowania się w ilości potrzebnego personelu podam tu ilość pracowni- 

 ków etatowych kilku muzeów zagranicznych. Tak więc w oddzielę zoologicznym „British Museum" 

 w Londynie pracuje 19 ludzi nie wliczając w to preparatorów, w Berlinie w oddzielę zoologicznym „Alg. 

 Museum fiir Naturkunde" dwudziestu oraz dziesięciu preparatorów. W Wiedniu w „K. K. Naturhistorisches 

 Hofmuseum" jedenastu i czterech preparatorów, w Budapeszcie w „Węgierskiem Muzeum Narodowem" dzie- 

 więciu oraz trzech preparatorów, w Piotrogrodzie w zoologicznym oddziale „Cesarskiej Akademii Nauk" 

 trzynastu i czterech preparatów. Cyfry te mówią wymownie jakiego sztabu potrzebują podobne instytucye. 

 Uważam, że Warszawskie Muzeum Zoologiczne wymagałoby przynajmniej następującej ilości specya- 

 listów zoologów (naturalnie systematyków): do kręgowców dwóch, do owadów dwóch, do mięczaków je- 

 dnego, do robaków jednego, do skorupiaków jednego. Ci mogliby podzielić między siebie pozostałe 

 gromady zwierząt. Tylko w tym razie gdy Muzeum będzie miało zapewnioną wyżej wymienioną ilość 

 pracowników, (którzy mając zagwarantowane odpowiednie wynagrodzenie nie potrzebowaliby szukać 

 dodatkowej pracy na mieście), przyszłość jego zarówno pod względem dydaktycznym jak i naukowym 

 będzie zapewniona. W przeciwnym razie zawsze będzie coś szwankować. 



Każdy z tych stałych pracowników, powiedzmy kustoszów, musiałby mieć do swego rozporządzenia, 

 na pracownię, pokój conajmniej o powierzchni 38 metrów kwadratowych. Pozatem powinny być miejsca 

 dla pracowników specyalistów systematyków, których ilość niemała zmuszona u nas normalnie tułać się po 

 różnych pracowniach fizyologicznych, embryologicznych etc. znalazłaby tu ostateczny przytułek, odpo- 

 wiednią bibliotekę, materyał porównawczy oraz kierunek w pracy. Miejsc takich powinnoby być conajmniej 

 dziesięć. 



I tutaj właśnie przy Muzeum Narodowem powinna się zogniskować praca fizyograficzna, polegająca 

 z jednej strony na gromadzeniu materyałów z drugiej, na ich opracowywaniu. Ztąd mogłyby wychodzić 

 takie prace, któreby stanowiły nie tylko skromne przyczynki w literaturze polskiej, nie mające często 

 żadnego ogólniejszego znaczenia, lecz prace, robione na materyale polskim z uwzględnieniem stosunków 

 zoogeograficznych i innych części palearktyki, — prace, mające dla systematyki i geografii zwierząt na- 

 prawdę jakieś znaczenie. 



