2 



czone są dla względów kartograficznych i geograficznych na północy Morzem Balty- 

 ckiem aż do 58-go równoleżnika, od wschodu 32-im południkiem na wschód od Green- 

 wich, od południa urywkiem wybrzeża czarnomorskiego i dalej równoleżnikiem 46V 2 ° 

 aż do Karpat, po których dalej biegnie granica rozważanego przez nas terytoryum. Od 

 południo-zachodu granicę stanowią Sudety, a od zachodu 15-sty południk na wschód 

 od Greenwich. 



Tak ograniczona przestrzeń posiada największą szerokość z zachodu na wschód, 

 oraz największą długość z północy na południe około 1200 km. w linii powietrznej; 

 ku zachodowi długość ta maleje, wynosząc na p. koło 600 km. od Królewca do Karpat. 

 Rozważany przez nas obszar obejmuje koło 1000000 km.-, t. j. w przybliżeniu '/io część 

 całej powierzchni Europy, a 1 / 4 część Rosyi Europejskiej (bez dzielnic polskich oraz 

 Finlandyi). 



Na tym obszarze wyszukane zostały wszystkie miejscowości, dla których publiko- 

 wane były dostrzeżenia nad temperaturą powietrza w ciągu okresu dwudziestopięcio- 

 letniego od r. 1886 do r. 1910. Szczegółowy spis tych miejscowości, podany w t. XXI 

 „Pamiętnika Fizyograficznego" obejmuje 412 nazw, z których 221 przypada na Kró- 

 lestwo i dzielnice wschodnie, 74 — na Poznańskie, Ślązk i Prusy Zachodnie i Wschodnie, 

 a 117 — na Galicyę z Bukowiną. Dla wszystkich tych stacyj meteorologicznych podane 

 też zostały tabele średnich temperatur miesięcznych oraz maximów i minimów rocz- 

 nych osobno dla każdego roku i stacyi w układzie geograficznym i dzielnicowym. 



Obok tabel szczegółowych dla ogółu stacyj podane zostały także wartości średnie 

 dwudziestopięcioletnie temperatury powietrza dla 59 miejscowości, w których obserwa- 

 cye prowadzone były bez przerwy w ciągu okresu: 1886 — 1910. Ponadto obliczone 

 i podane zostały w t. XXI „Pamiętnika Fizyograficznego" odchylenia temperatury dla 

 poszczególnych miesięcy okresu: 1886 - - 1910 osobno dla każdej z 24 stacyj nastę- 

 pujących : Warszawa, Kraków, Puławy, Silniczka, Chojnice, Margrabowa, Bydgoszcz, 

 Ostród, Wielkie Łuki, Horki, Pińsk, Wasilewicze, Frankfurt nad Odrą, Poznań, Wro- 

 cław, Bytom, Królewiec, Wilno, Ryga, Kłajpeda, Tarnopol, Kijów, Humań i Odessa. 



Obok ogółu stacyj w okresie dwudziestopięcioletnim: 1886 — 1910 szczegółowo 

 zebrany i opracowany został przebieg temperatury w Warszawie dla 132 lat od r. 1779 

 do r. 1910. 



Po zebraniu i ogłoszeniu całego tego surowego materyału można było przystąpić 

 do szczegółowego opracowania stosunków temperatury w Polsce. W nawale innych za- 

 jęć tylko zwolna posuwać mogłem pracę w tym kierunku, a dopiero z początkiem 

 r. 1914, gdy udało mi się zainteresować temi badaniami i uzyskać współpracownictwo 

 p. St. Kosińskiej, wykończenie całokształtu pracy o temperaturze w Polsce zaczęło 

 szybko podążać naprzód. 



Poświęcając stale swój czas pracy o temperaturze powietrza w Polsce zajęła się p. 

 St. Kosińska przedewszystkiem redukcyą dostrzeżeń, ogłoszonych w t. XXI „Pamięt- 

 nika Fizyograficznego", o których mówiliśmy powyżej. Po ukończeniu żmudnych ob- 

 liczeń redukcyjnych wartości temperatur średnich zostały przedstawione kartograficznie, 

 poczem dopiero rozpoczęte zostało redagowanie kolejnych rozdziałów niniejszego dzieła. 



Niektóre kwestye, dotyczące przebiegu temperatury powietrza w Polsce, zostały 

 przed ukończeniem pracy niniejszej ogłoszone w osobnych komunikatach *). 



*) 1) W ł. Gorczyński. W sprawie zmian długoletnich temperatury powietrza w Polsce. (Sprawo- 

 zdania z posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, Rok VI, Zeszyt f, str. 24, Warszawa, 1913). 

 2) W ł. Gorczyński. Notatka historyczna o spostrzeżeniach warszawskich nad temperaturą 



