4 



ROZDZIAŁ I. 



O dostrzeżeniach nad temperaturą powietrza w Polsce 



przed rokiem 1885. 



§ 1. Uwagi wstępne. 



Ziemie polskie, położone geograficznie między rozczłonkowaną przez morza Europą 

 zachodnią a wielkiemi płaszczyznami kontynentu Eurazyi, są terenem bardzo interesu- 

 jącym ze względu na stosunki klimatyczne, a to z powodu, że na ich obszarze odbywa 

 się przejście od morskiego klimatu na zachodzie Europy do klimatu lądowego, panują- 

 cego na wielkich przestrzeniach Europy wschodniej oraz Azyi północnej i środkowej. 

 To też jednem z głównych zadań powstałego w Warszawie w r. 1886 Biura Meteoro- 

 logicznego przy Muzeum Przemysłu i Rolnictwa było zbieranie materyałów, pozwalają- 

 cych na opracowanie stosunków temperatury na ziemiach polskich na podstawie dłuż- 

 szego okresu obserwacyjnego; materyały te gromadzą się od lat kilkudziesięciu z kilku- 

 set stacyj, położonych, dość zresztą nierównomiernie, na obszarze ziem polskich. 



§ 2. Dawne obserwacye (przed r. 1885). 



W końcu wieku XVIII rozpoczęto na ziemiach polskich obserwacye termometrycz- 

 ne. W związku z podziałem Polski na trzy zabory, dalsze powstawanie i rozwój sta- 

 cyj meteorologicznych są związane z rozwojem badań klimatologicznych w państwach 

 ościennych : Rosyi, Niemczech i Austryi. Odtąd też powstające w każdej z dzielnic 

 Polski stacye i siecie meteorologiczne otrzymują odmienne organizacye, co wywołuje 

 trudności w porównywaniu materyałów, otrzymywanych na stacyach trzech zaborów; 

 na p. różne terminy obserwacyjne niezależnych od siebie sieci wywołują potrzebę stoso- 

 wania różnych systemów poprawek, innego dla każdej kombinacyi godzin przy spro- 

 wadzaniu średnich terminowych do średnich rzeczywistych. Z temi trudnościami, nie- 

 usuniętemi do chwili obecnej, walczyć musi każdy, kto chce otrzymać jednolity obraz 

 rozkładu temperatur w granicach Polski geograficznej. Warto odrazu też zaznaczyć 

 nierównomierność rozmieszczenia stacyj meteorologicznych, co sprawia, że na p. na kre- 

 sach wschodnich Polski wskutek zbyt małej ilości stacyj, można wyznaczać poprawki 

 i wykreślać izotermy tylko w przybliżeniu. 



Tablica I zawiera wykaz stacyj, istniejących na ziemiach polskich przed r. 1885 

 incl. ; wiadomości o stacyach tych zaczerpnięte zostały z prac Wilda oraz z roczni- 

 ków meteorologicznych wiedeńskich i pruskich. Znajdujemy tu 35 stacyj w zaborze 

 pruskim, 79 — w austryackim i 51 — w rosyjskim; razem 165 punktów obserwacyjnych 

 (26 stacyj do 1850 r. włącznie). Spostrzeżenia termometryczne na ziemiach polskich 

 od r. 1779 posiada Warszawa, dawniejsze jest Wilno — 1778, potem idą: Wrocław - 

 1791, Ryga od r. 1795, Gdańsk od r. 1807, Kijów od r. 1812, Tylża— 1819, Mitawa - 

 1823, Mikołajów — 1824, Kraków stale od 1826 (w Krakowie są ślady sporadycznych 

 obserwacyj w wiekach wcześniejszych); Świsłocz — 1838, Odessa, Kowno i Grodno od 

 1839, Horki od 1841, Kamieniec Podolski i Kiszyniów od 1884, Smoleńsk i Brześć 

 Litewski od 1851 i t. d. W stacyach zaboru pruskiego najdawniejsze są Kłusy (1831), 



