68 



największej zmienności temperatury jest największy i skombinujemy je ze sobą, to błąd 

 prawdopodobny ich średniej będzie znacznie mniejszy niż średnia błędów dostrzeżeń 

 z jakichkolwiek innych godzin, gdyż dwa te błędy są zwykle odmiennych znaków 

 i w znacznej części znoszą się wzajemnie. Np. w czasie pochmurnym, gdy amplituda 

 dzienna jest zbyt mała, temperatura w blizkości minimum będzie podwyższona; lecz 

 za to w blizkości maximum będzie ona zbyt nizka, tak że średnia z tych dwu do- 

 strzeżeń będzie znacznie mniej niepewna, niż wskazuje rachunek prawdopodobieństwa. 



Rozważanie błędów prawdopodobnych średnich terminowych nie powinno więc 

 być brane pod uwagę przy wyborze godzin dostrzeżeń. Wogóle kombinacya, w której 

 występują razem dwa dostrzeżenia, zrobione w blizkości minimum i maximum tempe- 

 ratury, daje dobre wyniki, gdyż w tym czasie małe niedokładności co do ścisłości go- 

 dziny dostrzeżenia będą wywierały najmniejszy wpływ. Z drugiej strony, nie można 

 być nigdy pewnym, czy nie popełnia się większego błędu, przypisując jednej stacyi 

 poprawki wypływające z przebiegu dziennego obserwowanego na drugiej, gdyż prze- 

 bieg dzienny temperatury nie jest nigdy takiż sam dla dwu stacyj sąsiednich, i lekkie 

 różnice w ukształtowaniu terenu mogą, nawet przy niewielkich odległościach stacyj, 

 wpływać w znacznym stopniu na przebieg dzienny. Stąd wypływa, że najlepszemi 

 kombinacyami godzin dostrzeżeń będą nie te, które dają dla kilku stacyj najmniejsze 

 wartości poprawek, lecz te, których poprawki, nawet o większych wartościach bez- 

 względnych, będą najmniej zmienne dla ogółu stacyj rozpatrywanego przez nas terenu, 

 pomimo różnic w położeniu stacyj. 



Aby zmniejszyć wielkość poprawki nadaje się nieraz jednej z godzin dostrzeżeń 

 większą wagę niż innym. Widzimy np., że rozporządzaj ąc trzema terminami dostrze- 

 żeń o g. 7-ej rano, 2-ej popołudniu i 9-ej wieczorem możemy bardziej zbliżyć średnią aryt- 

 metyczną z tych godzin do średniej rzeczywistej, podwajając wartość ostatniego dostrze- 

 żenia i dzieląc sumę przez cztery; w tym razie obserwacyi czynionej o 9-ej wieczorem 

 przypisujemy wagę podwójną. Sposób ten, korzystny w wielu wypadkach, powinien 

 być jednak stosowany z ostrożnością. Wogóle wydaje się rzeczą niezbyt bezpieczną 

 nadawać jednemu z dostrzeżeń wagę zbyt dużą w stosunku do innych. Jeżeli mamy 

 do czynienia z dostrzeżeniem czynionem wśród dnia, to błąd prawdopodobny średniej 

 jest największy, gdyż stan nieba zachmurzony lub pogodny, będzie miał największy 

 wpływ na zmienność dzienną; jeżeli zaś chodzi o obserwacyę czynioną wieczorem, 

 około godziny 9-ej lub 10-ej, to nieuniknione użycie oświetlenia sztucznego przy odczyty- 

 waniu termometrów może obciążyć dostrzeżenie błędem przypadkowym większym 

 i częstszym niż podczas dnia; nadawanie więc takim dostrzeżeniom wagi większej niż 

 innym zwiększałoby tylko niepewność poprawki. Wydaje się więc koniecznem nie 

 nadawać nigdy jednemu z terminów dostrzeżeń wagi większej niż podwójną, tembar- 

 dziej, że używanie spółczynników ułamkowych utrudnia obliczenia, nie przynosząc zbyt 

 dużej korzyści, gdyż nie wiele znaczy zmniejszenie poprawki o ^io mD 1 l-2o stopnia 

 wobec tego, co powiedzieliśmy wyżej, że poprawkami najpewniejszemi są nie najmniej- 

 sze, lecz najmniej zmieniające się na rozpatrywanym obszarze. 



Po tych uwagach ogólnych, dotyczących wyboru godzin dostrzeżeń i poprawek 

 dla nich, rozpatruje Angot poszczególne kombinacye godzin dla opracowanych przez 

 siebie stacyj, biorąc najpierw kombinacye dwu, następnie trzy, a w końcu niektóre 

 czterogodzinne, przyczem dzieli stacye na trzy grupy, oddzielając stacye pasa śródziem- 

 nomorskiego i górskie od innych. W końcu rozpatruje przebieg dzienny temperatury 

 stacyj odległych dla wykazania, jak zmieniają się poprawki wraz ze zmianą szerokości. 



