106 



Nadmienimy wreszcie, że w niektórych miejscowościach obserwacye były wpraw- 

 dzie rozpoczęte jeszcze w XVIII wieku, ale uległy następnie długim przerwom. Doty- 

 czy to np. Upsali (1739—1757), Moskwy (od r. 1779) i t. d. W okresie 1780—1795 

 istniała najstarsza sieć meteorologiczna Societas Meteorologica Palatina. O tych daw- 

 nych spostrzeżeniach, przeważnie przerwanych w następstwie, pisali Traumuller, 

 Lang i Hellmann (por. wykaz literatury w końcu niniejszej publikacyi). 



§ 2). O zmianach długoletnich temperatury powietrza w wiekach XVIII i XIX. 



Aby obliczyć, o ile zmieniły się temperatury średnie powietrza w ciągu ostatnich 

 dwóch wieków, zestawione zostały w Tab. XXV wartości przeciętne za ostatnie lat kil- 

 kadziesiąt (przeważnie dla okresu 1851 — 1910) z średniemi za najdłuższy okres dostrze- 

 żeń termometrycznych dla każdej miejscowości. Te średnie najdłuższe wahają się od 

 168 (Piotrogród 1743—1910) do 85 lat (Kraków 1826 — 1910), przenosząc lat sto dla 

 większości stacyj. Otrzymane w ten sposób różnice są między sobą tylko w przybli- 

 żeniu porównywalne ze względu na różnorodność okresów najdłuższych dostrzeżeń. 

 Rezultaty odnośne przedstawione są w Tab. XXV, w której nadto odchylenia wszyst- 

 kich średnich rocznych sprowadzone są do zera przez zwiększenie lub zmniejszenie 

 wszystkich odchyleń miesięcznych o jednakową ilość części dziesiątych stopnia. To 

 sprowadzanie do zera różnic rocznych dokonane zostało w celu możliwego zmniejszenia 

 ewentualnych wpływów rozrostu środowisk miejskich i zmiany sposobu ustawień termo- 

 metrycznych wybijających się niekiedy w przebiegu temperatur średnich za ostatnie 

 lat 60 w porównaniu z średniemi dla dłuższych (przeważnie z górą stuletnich) do- 

 strzeżeń. Zauważymy jednak, że różnice średnich rocznych dla okresu 1851 — 1910 

 w porównaniu z okresami najdłuższymi były dodatnie (z wyjątkiem Calwu i Archan- 

 gielska mających — 0°1) i nie przenosiły -\-0°2; jedynie tylko Rewel dał różnicę rocz- 

 ną -j-0°3 na korzyść ostatnich lat sześćdziesięciu. Przeciętnie dla 20 miejscowości 

 otrzymuje się, że średnie roczne były około 0°.05 wyższe w ciągu sześćdziesięciolecia 

 1851 — 1910 w porównaniu z okresami najdłuższymi (od 168 do 85 lat do r. 1910 

 włącznie). Widzimy więc stąd, że sprowadzanie wszystkich średnich rocznych do zera, 

 przeprowadzone w Tab. XXV, tylko nieznacznie (conajwyżej o 0°3) zmieniło otrzymane 

 bezpośrednio różnice temperatur. 



TAB. XXV. Różnice wartości średnich temperatury powietrza dla dłuższych 



okresów spostrzeżeń. 



Differences des valeurs moyennes de la temperaturę de l'air pour quelques longues series d'observations. 













Miesiące 





Mois 











Stacye 



Okresy Periodes 

















VIII 











Stations 





I 



II 



III 



IV 



V 



VI 



VII 



IX 



X 



XI 



XII 









0° 



0° 



0° 



0° 



0° 



0° 



0° 



0° 



0° 



0° 



0° 



0° 





1. Archangielsk 



60 (18*7 1910 ) -95 (18' 6 /,9io) 



+ .2 



.0 



-.2 



.0 



+ .2 



+.2 



+.2 



-.1 



-.2 



- 1 



-.5 



-.1 



Archangielsk 



?.. Stockholm 



60(1851/1910)-155(1756/1910) 



+ .9 



+.2 



+.3 



-.1 



-.3 



-.3 



-.2 



-.6 



-.2 



.0 



-.1 



+.3 



Stockholm 



3. Piotrogród 



<i0 (1851/1910) -168(1743/1910) 



+ .9 



.0 



.0 



-.2 



-.2 



-.3 



-.4 



-.7 



-.2 



+ .2 



-.1 



+.5 



Petrograde 



4. Rewel 



00(1851/1910)-90(1806-1910)*) 



+.6 



+ .1 



+.1 



+.3 



-.1 



+.1 



-.1 



-.3 



-.1 



-.1 



-.1 



-.1 



Rewel 



5. Ryga 



60(18 51 / m0 ) -95(1795/1910)*) 



+ .6 



+.4 



+.2 



-.2 



.0 



+ .3 



+.1 



-.5 



-.4 



-.1 



-.1 



.0 



Riga 



NB. Odchylenia średnich rocznych sprowadzone są do zera drogą zwiększania (względnie zmniejszania) 

 wszystkich odchyleń miesięcznych o jednakową ilość dziesiątych części stopnia. 



Les ecarts des valeurs annuelles sont ramenes a 0°.0 en augmentant resp. en diminuant tous les ecarts 



mensuels. 



») Serye temperatur dla Rewia, Rygi. Moskwy i Kazania posiadają przerwy. 



Les series de la temperaturo a Rewel. Riga, Moscou et Kazań presentent dMnterruptions. 



