108 



Wśród poszczególnych miesięcy najwięcej wyróżnia się styczeń, który dla całej 

 Europy środkowej, zachodniej i północnej (z wyjątkiem skrajnej północy jak np. Archan- 

 gielsk) daje temperatury średnie bardzo znacznie podwyższone dla ostatnich kilkudzie- 

 sięciu lat. Przykład Kazania na wschodzie Europy zdaje się wykazywać, że w kie- 

 runku ku Azyi podwyższenie to maleje; również i dla Rzymu znajdujemy nie cieplej- 

 szy, lecz przeciętnie chłodniejszy styczeń w okresie 1851—1910 w porównaniu z danemi 

 za ostatnie stulecie. 



Należy zauważyć, że Piotrogród, Stockholm, Moskwa i Kazań mają zarazem 

 cieplejszy grudzień. 



Na szczególną uwagę zasługuje także miesiąc maj, który w Europie zachodniej 

 i środkowej (a więc i w znacznej części ziem polskich) wykazuje zniżoną temperaturę 

 w ostatnim okresie 60-letnim. 



Naogół pora zimowa była przeciętnie cieplejsza w okresie od r. 1850 w porów- 

 naniu z danemi od połowy XVIII wieku; lato i wiosna uległy natomiast pewnemu 

 ochłodzeniu. Przykład Rzymu zdaje się uczyć, że na południu Europy stosunki były 

 pod tym względem odmienne, a być może zachodziły w kierunku przeciwnym (ochło- 

 dzenie zim, gorętsze lata). 



Ponieważ dane Tab. XXV obliczane były nie dla ściśle jednakowych okresów, 

 a więc mogą szwankować pod względem porównywalności różnic w ten sposób otrzy- 

 manych, podane zostały w Tab. XXV bis wartości średnie rzeczywiste i różnice tem- 

 peratur dla identycznych okresów: 1851 — 1900 i 1801 — 1850 dla 6 miejscowości: Stock- 

 holm, Piotrogród, Warszawa, Wilno, Calw i Paryż. Do szeregu tego dodaćby można 

 Wiedeń i parę innych stacyj, zwłaszcza ze źródeł angielskich, lecz z powodu braku 

 odnośnych publikacyj z szczegółowemi danemi nie udało się nam zebrać odpowiedniego 

 materyału. Zauważymy, że szereg obserwacyj berlińskich nad temperaturą powietrza, 

 ogłoszony przez Hellmanna, nie nadawał się do zużytkowania w tym względzie 

 z powodu niedostatecznej jednorodności i braku dokładnej redukcyi danych berlińskich. 

 Z Tab. XXV bis wynika, że charakter ogólny zmian temperatur dla dwóch pięćdziesię- 

 cioleci XIX wieku jest zasadniczo podobny do tego, który wypływał z rozpatrzenia 

 Tab. XXV. Miesiąc styczeń pokazuje znowu bardzo poważne ocieplenie (z górą 1° 

 dla średnich pięćdziesięcioletnich); maj zaś wypadł chłodniejszy w połowie drugiej XIX 

 wieku dla Europy środkowej i zachodniej. W Stockholmie, Piotrogrodzie i Wilnie 

 zwraca też uwagę miesiąc sierpień z poważną zniżką temperatury w okresie 1851 — 1900. 



§ 24. O wpływie t. zw. temperatur miejskich. 



W związku z poprzedniemi rozważaniami wypada nam tu zaraz poruszyć sprawę, 

 o ile w przebiegu długoletnim temperatur uwydatnia się wpływ statecznego lub sto- 

 pniowo, wzrastającego środowiska miejskiego. Jak wiadomo z poszukiwań np. Renou 

 dla Paryża, La mon ta dla Monachjum, Hanna dla Wiednia i Hraden, Hamberga 

 dla Stockholmu, Wilda dla Piotrogrodu, Gorczyńskiego dla Warszawy tempera- 

 tury w śródmieściu są w przeciętnych miesięcznych do latem (koło ^° zimą) wyż- 

 sze niż na otwartej przestrzeni poza granicami miasta; w przebiegu dziennym najwięk- 

 szą zwyżkę temperatury wykazuje środowisko miejskie we wczesnych godzinach ran- 

 nych i wieczorowych. W godzinach okołopołudniowych nie tylko temperatura w mie- 

 ście nie jest wyższa, ale, jak to pokazuje przykład Warszawy, jest wtedy (zwłaszcza 

 wiosną) chłodniej w mieście, niż poza jego granicami. 



