121 



Z Tab. XXXII wynika dalej, że charakter ujemny lub dodatni odchyleń tempera- 

 tury w poszczególnych miesiącach obejmuje bardzo znaczne obszary. Tak np. luty był 

 w okresie 1861/1910 cieplejszy w Europie środkowej, północnej i wschodniej aż do Sy- 

 beryi środkowej, przytem dopiero w Syberyi wschodniej (jak pokazuje przykład Ner- 

 czyńska) odchylenie lutego przechodzi na ujemne. Podobnież wartości ujemne wyka- 

 zuje Europa południowa i zachodnia. Mamy tu więc w rozkładzie odchyleń przykład 

 pewnej konpensaty. 



W związku z tym przykładem wypada nam wogóle poruszyć sprawę t. zw. kompen- 

 sacyi temperatury. Jeszcze Dove znalazł, że odchylenia temperatur na powierzchni ziemi 

 nie mają charakteru lokalnego, lecz obejmują większe przestrzenie. Że tak jest istotnie, 

 widzimy to dobitnie na przykładzie Polski, gdzie przeważnie mamy do czynienia z jedna- 

 kowym charakterem odchyleń. Dla większych obszarów występować mogą i występują 

 rzeczywiście dziedziny z rozmaitymi znakami odchyleń, ale stąd nie wynika koniecznie 

 (jak to zakładał Dove), że odchylenia dodatnie w jednym obszarze kompensują się war- 

 tościami ujemneini równocześnie obserwowanemi na innych terytoryach kuli ziemskiej. 

 Prace W. Kóppema i I. Mielkie'go nie potwierdzają bynajmniej konieczności istnienia 

 takich kompensat, lecz przeciwnie jak gdyby wskazują na istnienie lat o temperaturze 

 przeważnie podwyższonej lub zniżonej. Opierając się na zestawieniach temperatur, 

 obserwowanych we wszystkich częściach świata w ostatnich 25 latach (1886— 1910) 

 znajdujemy, że np. lata 1910, 1906, 1903, 1901, 1900, 1897 i 1894 miały odchylenia 

 przeważnie dodatnie, a np. w latach 1907, 1893, 1892, 1891 i 1888 panowały głównie 

 odchylenia ujemne. Zresztą wyjątkowo tylko zdarza się, żeby odchylenia jednego zna- 

 ku panowały bez wyjątku na całej kuli ziemskiej; zazwyczaj zdarzają się dziedziny do- 

 datnie i ujemne, jak to widać z poniżej podanego zestawienia (por. § 28) charakteru po- 

 szczególnych lat w ciągu okresu od r. 1886 do r. 1910. 



Zaznaczymy wreszcie, że, wobec wątpliwości istnienia równocześnie występujących 

 kompensat temperatury na obszarze ziemi, zjawia się kwestya, od czego zależą ewen- 

 tualne zwyżki i zniżki temperatur średnich rocznych na kuli ziemskiej. Niektórzy ba- 

 dacze, jak Kóppen, Merecki i inni dopatrują się tu związku z okresami plam słonecz- 

 nych. Związek taki, choć zupełnie prawdopodobny, nie jest jednak dotąd w sposób 

 dostateczny ujawniony z powodu licznych komplikacyj w zachodzących tu zjawiskach. 

 Rozpatrzenie tych pytań i ustalenie ewentualnych okresów w przebiegu temperatury wy- 

 maga osobnego rozważenia. 



S 27. O wartościach odchyleń temperatur średnich dla ziem polskich w ciągu 



okresu 25-letniego: 188(>— 11)10. 



W poniższych tabelach przedstawione są odchylenia temperatury w Polsce dla 

 miesięcy kolejnych od stycznia do grudnia; tabele te zostały obliczone dla 24 miejsco- 

 wości, ugrupowanych geograficznie w kierunku z północy na południe. Miejscowości 

 te są następujące: 



Wybrzeże bałtyckie: Ryga, Kłajpeda, Królewiec. 



Pojezierze: Ostród, Chojnice, Margrabowa. 



Stacye zachodnie: Frankfurt n/O, Bydgoszcz, Poznań, Wrocław, Bytom. 



Stacye środkowe: Warszawa, Silniczka, Kraków, Puławy. 



Stacye północno-wschodnie: Wilno, Horki, Wielkie Łuki, Pińsk, Wasilewicze. 



Stacye południowo-wschodnie: Tarnopol, Kijów, Humań. 



Wybrzeże czarnomorskie: Odessa. 



Odchylenia temperatury powietrza podane są w częściach dziesiątych stopnia: 

 odchylenie -f 27 w tablicach (dla Rygi w styczniu 1910 r.) odpowiada przeto -j-2°.7 

 ponad średnią dwudziestopięcioletnią (1886— 1910) i t. d. 



Pam. Fizyogr. — T. XXIII. — Meteorologia. 16 



