175 



ROZDZIAŁ IX. 



O zmienności średniej *) w przebiegu temperatury 



powietrza. 



§ 60. Wartości błędów prawdopodobnych dla temperatur średnich. 



Do badania wahań w przebiegu temperatury, w założeniu że mają one charakter 

 przypadkowy, wielu meteorologów stosowało i stosuje wzory wypływające z rachunku 

 prawdopodobieństwa. Gdybyśmy mieli nieskończenie długi okres obserwacyjny, a odchy- 

 lenia w jedną i drugą stronę od średniej zależały tylko od przypadku, to ta średnia 

 powinna być temperaturą najczęściej występującą. W rzeczywistości wszystkie te wa- 

 runki nie są jednak spełnione: przedewszystkiem najdłuższe dotychczasowe serye do- 

 strzeżeń (około 150 lat) nie są wystarczające, chyba w miejscowościach, gdzie tempe- 

 ratura jest mało zmienna, a właśnie te najdłuższe serye otrzymane zostały w środko- 

 wych szerokościach geograficznych, głównie w Europie, gdzie zmienność temperatury 

 jest względnie duża. Pominąwszy ten wzgląd czysto formalny, należy zwrócić uwagę 

 na kwestyę zasadniczą zagadnienia, czy wahania temperatury są istotnie przypadkowe. 

 Tu zmuszeni jesteśmy pomyśleć o źródle, z którego wypływa życie kuli ziemskiej, 

 o słońcu, o zmiennej a okresowej jego działalności. Działalność słońca, przejawiająca 

 się w zmiennej w okresie z górą 11-letnim ilości plam słonecznych w pierwszym rzę- 

 dzie i pochodni, mało dotychczas badanych systematycznie, prawdopodobnie nie może 

 pozostawać bez wpływu na stosunki klimatyczne ziemi, jakkolwiek wpływ ten musi 

 ujawniać się w sposób niezbyt prosty, podlegając różnym komplikacyoin drugorzędnym. 

 Wielka ilość badań dotyczących tej kwestyi nie daje jeszcze dostatecznej pewności ja- 

 kim jest ten wpływ, lecz zdaje się wykazywać bardziej lub mniej pewny związek jego 

 z niektóremi zjawiskami. Poza okresem, związanym z bezpośrednim okresem działal- 

 ności słońca, zdają się istnieć inne okresy, dłuższe, jak przypuszczalny około 30-letni 

 okres Brucknera, słowem stosunki klimatyczne ziemskie, a między nimi i tempe- 

 ratura, ulegają wahaniom zarówno systematycznym jak i przypadkowym. Zdaje się 

 więc, że zgodność wzorów rachunku prawdopodobieństwa z liczbami, jakie otrzymu- 

 jemy badając wahania temperatury dla danej miejscowości jest raczej przypadkowa, 

 niż istotnie charakterystyczna dla wahań temperatury. Zresztą liczby, otrzymywane tą 

 drogą są tylko mniej lub więcej przybliżone do liczb teoretycznych. 



*) UWAGA. Wartości dla zmienności średniej temperatury powietrza obliczane są z odchyleń mie- 

 sięcznych temperatury bez względu na znak; zmienność średnia roczna przedstawia przeciętne (bez wzglę- 

 du na znak) odchylenie temperatury z 12 odchyleń miesięcznych. 



Zmienność temperatury z dnia na» dzień, obliczona z różnicy temperatur dla następujących po sobie 

 okresów dziennych, nie jest przedmiotem niniejszego rozdziału; kwestya ta opracowana została w osobnej 

 rozprawie p. t. „O zmienności temperatury z dnia na dzień w Polsce i w Eurazyi", ogłoszonej w r. 1915 

 w .Sprawozdaniach z posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego" (zeszyt październikowy z r. 1915). 



