131 



do Ochocka wyłażą na brzeg, tam przebywają rok cały, poczem znowu wracają na 

 Kamczatkę. W uczonych relacyach znajdujemy opisy, że tak zwany „Szczur kam- 

 czacki" (Kamtschatka Ratte) wędruje masami na zachód, ażeby wracać jesienią na pół- 

 wysep. I to jest fantazja, bo połówki wędrują z górskich części dolin na niziny, co 

 się odbywa tak dobrze na wschód jak i na zachód. Krótki mój pobyt na Kamczatce 

 trwający kilka lat tylko, nie pozwolił określić peryodyczności zjawiska i oznaczyć dłu- 

 gości peryodów, mogę tylko zaznaczyć, że peryody nie są równej długości czasowej, 

 tak samo, jako to obserwujemy w Europie, odnośnie połówki europejskiej i do lemin- 

 gów; tak np. jeden trwał rok tylko 1879 — 1881, drugi trwał dwa lata. Prawie jedno- 

 cześnie z peryodem pomyślnym dla rozpłodu połówek, występował taki sam peryod 

 pomyślny dla rozpłodu zajęcy kamczackich, białych (Lepus alpinus kamtschatkensis 

 miki). W roku 1881 widziałem zimą w dolinie rzeki Tigil stada zajęcy, przypomina- 

 jące mniej więcej stada owiec białych. Kora na łozach i wierzbach, rosnących obficie na 

 wyspach tej rzeki i wzdłuż jej brzegów, a także kora na młodych zagajeniach brzeziny, 

 topoli i olch w tej że dolinie była ogryziona, pnie tych drzew, do wysokości, jaką do- 

 sięga zając, stając dęba na skokach, świeciły białością drzewa ogołoconego z kory. 

 Zające w latach gdy się rozmnażają tak obficie, odbywają wędrówki masowe tak jak 

 i połówki i również kierują się w swych migracjach z góry dolin na dół i to, tak 

 dobrze, ze wschodu na zachód, jak i przeciwnie. Co do innych gryzoni, to słyszałem 

 opowiadania na Kamczatce, że susly (Spermophilus) i bobaki (Arctomys) odbywają 

 peryodyczne wędrówki, ale sam tego nie obserwowałem. Takie same wędrówki odby- 

 wają wiewiórki; już ku jesieni poprzedzają każdą przyszłą masową wędrówkę „forpoczty 

 wywiadowcze", a dopiero po próbach eksploracyi terenu ciągną całe tłumy, masą zwartą. 

 Dotąd wędrowne wiewiórki mijały Kamczatkę. Otóż, gdy w czasie zimy niniejszej, 

 odebrałem wiadomość o niezwykłym fakcie pojawienia się wiewiórek w granicach 

 okręgu piotropawłowskiego na Kamczatce — nie chciało mi się na razie wierzyć temu, 

 sprawdzałem wiadomość, a następnie znalazłem potwierdzenie na łamach gatety „Sibir". 

 To też ostatecznie musimy dać wiarę wiadomości i uznać fakt jako pewny. Zachodzi 

 teraz pytanie, czy wiewiórki osiedlą się nastałe na Kamczatce, czy też z wiosną po- 

 wrócą do miejsc, skąd przybyły. 



Wędrówki zwierząt w granicach Syberyi, są, a raczej były, zjawiskiem powszechnie 

 znanem. Tak np. wędrówki reniferów, sarn, dzerenów (antilope gulturosa Pallas), 

 dżegetajów (Equus hemionas Pallas), opisywane były wielokrotnie. Dawne wędrówki 

 narodów były wyrazem tego samego instynktu migracyjnego. Kto wie, czy i wojna 

 obecna nie jest oddźwiękiem tegoż instynktu. W człowieku, pomimo jego rzekomej 

 kultury tkwi zwierzę, ze wszystkiemi jego zwierzęcemi właściwościami. 



Jako dodatkową wiadomość o Kamczatce podać tu muszę, niezwykły wylew lawy 

 z wulkanu najwyższego na półwyspie, 4,565 m. wysokości. Lawa ma wypływać sze- 

 rokim potokiem, wszelako niedochodzącym do podnóża wulkanu, zwanego Kluczewskim 

 (Kluczewskaja Sopka). Jest to najpiękniejszy z wulkanów na Kamczatce, a zarazem 

 i najgroźniejszy. 



