108 



tworząc obszerną nizką równinę z porozrzucanemi gdzieniegdzie małemi pagórkami 

 lub nawet całemi wzgórzami, stanowiącemi niegdyś wyższe części lądu, które jednak 

 wskutek składu petrograficznego nie uległy denudacyi. 



Geologia terenu. 



Pod względem geologicznym przestrzeń ta została zbadana tak dobrze, jak żadna 

 inna w Królestwie, a to dzięki pewnym objawom, które same już oddawna rzucały 

 się w oczy miejscowej ludności i dawały pole do najrozmaitszych przypuszczeń. Otóż 

 charakterystyczną cechą omawianego terenu jest obecność w wielu miejscowościach 

 białych wykwitów soli na powierzchni ziemi. Zjawisko to szczególnie występuje w dni 

 słoneczne, jakie bezpośrednio następują po niezbyt ulewnych deszczach. Ta okolicz- 

 ność, jak również i występowanie źródeł słonych sprawiły, że jeszcze w 18 stuleciu 

 były podjęte badania, mające głównie na celu poszukiwanie soli. 



Na początku 19 wieku po utworzeniu Królestwa Kongresowego, a tym samym 

 po oddzieleniu Wieliczki do Galicyi, kiedy kwestya soli stała się bardziej aktualną, 

 poszukiwania soli przedsięwzięła Dyrekcya Główna Górnicza w Kielcach. 



Wprawdzie poszukiwania te nie zostały uwieńczone pożądanym rezultatem, t. j. 

 nigdzie nie natrafiono na pokłady soli, co zresztą już Carosi przewidywał w 2-iej 

 połowie 18 wieku, to jednak przyczyniły się do gruntownego zbadania tej okolicy 

 pod względem geologicznym. Okolice te były więc badane przez Ca rosi' ego, Sta- 

 szyca, Beckera, Puscha (28), Zeischnera (41) i wreszcie Kontkiewicza (18), 

 (1880 roku) i Michalskiego (23). Rezultatem badań Kontkiewicza było kry- 

 tyczne zestawienie wyników badań jego poprzedników, pooznaczanie występujących 

 formacyi i ułożenie mapy geologicznej. Z pracy Kontkiewicza, jako najbardziej 

 krytycznej, korzystam i za nim podaję występujące utwory. 



[. Doliny Wisły i Nidy są wypełnione współczesnymi utworami aluwialnymi. 

 mianowicie żwirem rzecznym oraz piaskiem, które zostały przez rzeki przyniesione 

 i cienką warstwą gliniastej ziemi ornej przykryte. W dolinie Nidy z pod rzeczonych utwo- 

 rów ukazują się w wielu miejscach margle kredowe, przykryte białą gliną, z nich pow- 

 stałą, piaskiem albo torfem. 



II. Utwory dyluwialne, wypełniające znaczną część omawianego obszaru, są 

 głównie reprezentowane przez piasek, loss i glinę. Nie stanowią one jednak zbyt gru- 

 bej warstwy, z pod której w wielu miejscach wyłaniają się utwory starsze. 



a Piasek dyluwialny występuje na wschód od dolnej Nidy, gdzie w wielu miej- 

 scach przechodzi bez wyraźnych granic w piasek aluwialny i w północnej części terenu. 



b) Loss w typowej swej postaci występuje przeważnie w południowo-wschodniej 

 części, przykrywając grzbiet i zbocza wzgórza Stopnickiego warstwą od 1 do 30 m. 

 grubości dochodzącą. 



c) Piasczystą glinę z głazami narzutowemi rozmaitej wielkości, przeważnie gra- 

 nitu, kwarcytu i krzemienia, spotykamy w 2-ch miejscach: na północ od Pińczowa 

 między Nową Wsią i Włochami i na północy od Winiar. 



III. Najobficiej reprezentowane są utwory trzeciorzędowe, wypełniające zagłębie- 

 nie morza Śródziemnego, które z początkiem środkowego miocenu zalewało niż Gali- 

 cyjsko-Podolski, sięgając wgłąb Śląska, dzisiejszy powiat Miechowski i Pińczowski 

 i występujące na południe cyple wyżyny środkowo-polskiej. 



Utwory te, na większej przestrzeni badanego terytoryum przykryte utworami 

 młodszymi, najczęściej piaskiem, występują jednak w wielu miejscach na powierzchnię 

 na znacznych obszarach. 



