109 



Z utworów trzeciorzędowych piętra Śródziemnego występują tu: glina łupkowa, 

 inargiel piasczysty, gips i wapień oraz piaskowiec i konglomerat, należące do piętra 

 sarmackiego. 



a) Glina łupkowa, stanowiąca znaczną, bo do 55 m. grubości dochodzącą war- 

 stwę, występuje w nizinach bezpośrednio na powierzchni lub też przykryta młodszemi 

 utworami dyluwialnemi albo aluwialnemi, najczęściej piaskami. Spoczywa ona na mar- 

 glu kredowym albo na gipsie. Glina ta, nazwana przez Zeischnera marglem zasolo- 

 nym, zawiera w sobie małe ilości soli, czego dowodzą wypływające z tej skały słabe 

 źródła słone i wykwity soli, jakie sam miałem możność obserwować w czasie moich 

 wycieczek w wielu miejscach (Solec — łąka słona, Zborów — pastwisko, Strożyska — 

 pastwisko i t. d.j. Z gliny łupkowej na łące dworskiej niedaleko Załuczy wypływa 

 słabe źródło nafty. 



b) Gips występuje na powięrzchnię głównie w zachodniej części terenu między 

 Bogucicami, Buskiem a Wiślicą, wzdłuż dolnej Nidy, tworząc pasmo wzgórz o dość 

 znacznej wysokości, która się zmniejsza w kierunku z północy na południe. Grubość 

 pokładów gipsu jest w rozmaitych miejscacli różna i waha się od 6 do 26 metrów. 

 Zjawiska karstowe, jakie zwykle towarzyszą występowaniu gipsu polegające na tym, 

 że woda rozpuszcza tę skałę, wskutek czego tworzą się groty, zapadnięcia lejkowate, 

 niekiedy rzeki podziemne, występują tu w całej pełni. 



c) Wapień biały z pośród utworów trzeciorzędowych zajmuje topograficznie naj- 

 wyższe miejsce. Tworzy on górną część pasma Pińczowsko-Wojczańskiego, idącego 

 od Skowronna do Wójczy w kierunku z północo-zachodu na południo-wschód. Nie 

 wszędzie wapień ten występuje na powierzchni : w północo-zachodniej części pasma 

 przykrywają go na znacznej przestrzeni piaski dyluwialne, a w południowo-wschodniej 

 niezbyt gruba warstwa lóssu. Wapień ten — jest to biała miękka skała, zawierająca 

 szczątki Briozoa, Foraminifera, Nulipora i inne skamieniałości. Dzięki miękkości 

 skała daje się łatwo obrabiać, a po wyschnięciu twardnieje, wskutek czego nadaje się 

 do budowli, jako doskonały materyał. Łomy jego istnieją w Kikowie, Piestrzcu i Piń- 

 czowie. Wapień biały spoczywa albo na trzeciorzędowym marglu piasczystym albo na 

 marglu kredowym. 



Oprócz białego wapienia, w paśmie powyższym występuje w kilku miejscach na 

 powierzchnię iwązki pas na południo-wschód od Buska, między Owczarami i Skotni- 

 kami, koło Kikowai twardy, zbity, drobnoziarnisty wapień o szarym zabarwieniu 

 z licznymi odciskami lub skamieniałościami, niekiedy z wrostkami krzemienia. 1 1 



Na północ od Zwierzyńca i Wymysłowa, na zachód od szosy do Szańca i Chrap- 

 kowa ciągną się najmłodsze utwory trzeciorzędowe piętra sarmackiego, składające się 

 z piaskowca i konglomeratu z domieszką ziarn kwarcu, stanowiącemi produkt rozkładu 

 starszych skal trzeciorzędowych, a głównie wapienia jurajskiego, obfitującego w krze- 

 mienie. Spoczywają one albo bezpośrednio na wapieniu jurajskim, marglu kredowym 

 lub na utworach trzeciorzędowych. O ile pod piaskowcem i konglomeratem leży gips, 

 miejscowość posiada charakter krajobrazu karstowego. Będące w mowie utwory sar- 

 mackie, jako skały trudno ulegające rozkładowi na powietrzu, po zwietrzeniu dają 

 kamienistą, mało urodzajną glebę. 



IV. Powyżej wymienione utwory leżą na marglu kredowym, który wyłania się na 

 powierzchnię głównie w północno-zachodniej części naszego terytoryum. Margiel kre- 



') Pusch nazywa ten wapień „juraahnliclier Kalkstein", Kontkiewicz zaś zalicza go do piętra 

 śródziemnego, formacyi neogenicznej i przypuszcza, że ten sam wapień był napotykany w Solcu przy po- 

 głębianiu szybu na głębokości 70 m. pomiędzy gipsem a marglem kredowym. 



