129 



I. Stadyum formacyi otwartej. 



Po wycięciu lasu kobierzec mchów zostaje zniszczony częściowo mechanicznie, 

 częściowo wskutek zmienionych warunków insolacyi. Podszycie wyrąbanego lasu 

 (krzewy i zioła), jakkolwiek dotkliwie cierpi przy transporcie drzewa, częściowo jednak 

 pozostaje, zajmując b. małą część przestrzeni na porębie. Na wolnym terenie zjawiają 

 się nasiona roślin z sąsiednich formacyi i elementy flory synatropijnej. W 2 — 3 roku 

 napływ nowych gatunków osiąga maximum, roślinność odziewa ziemię zwartym ko- 

 biercem i zamyka I okres w rozwoju roślinności na porębach. 



II. Stadyum Graminetum- — Jiincetum — Caretum. 



W 2 — 5 roku ton roślinności nadają w suchych miejscach trawy, w mokrych — 

 turzyce i sity. W tym stadyum zaczyna się silny rozwój wrzosu. 



III. Stadyum Callunetum. 



Wrzos osiąga maximum rozwoju i wypiera roślinność zielną, ograniczając zasiągi 

 jej rozpowszechnienia się do miejsc wolnych między swemi darniami. 



IV. Stadyum ustalania się formacyi leśnej. 



Wymieranie wrzosów i innych gatunków, właściwych zaroślom, rozwój mchów, — 

 słowem ustalanie się stosunków, panujących w starych lasach. 



Ponieważ w rozwoju roślinności na porębach, wrzos odgrywa b. ważną rolę, 

 więc muszę mu poświęcić więcej miejsca. W przylegającym do poręb starym lesie 

 sosnowym, gdzie mchy tworzą prawie zwarty miękki kobierzec, spotykamy b. rzadko 

 małe, słabo rozwinięte kępki wrzosu na miejscach suchszych i widniejszych, najczęściej 

 wokół sosen. Te porozrzucane tu i owdzie kępki wrzosu, po wycięciu lasu i zniszczeniu 

 mchów, zaczynają się szybko i bujnie rozrastać, gdyż wrzos przekłada miejsca otwarte, 

 dobrze oświetlone, lecz ubogie w pokarmy. W porębach 3 — 8 letnich, wrzos b. silnie 

 się rozrasta, odziewając ziemię na znacznych przestrzeniach. Rozgałęziający się system 

 korzeniowy oraz leżące pędy utrudniają rozwój innym gatunkom, które są stale wy- 

 pierane na miejsca, nie zajęte przez darnie wrzosowe. W rozrośniętych kępach wrzo- 

 sów, rozszerzających się koncentrycznie, utrzymują się dłużej gatunki trwałe o zdrew- 

 niałych łodygach, a przedewszystkim gatunki o dobrze rozwiniętych częściach podziem- 

 nych, dzięki którym mogą się rozgałęziać pod powłoką wrzosową i wreszcie — przebi- 

 jać się. Do takich roślin należą: Majanthemum bifolium, Hieracium vulgatum, Genista 

 tinctońa, Vaccinium Myrtillus, V. Vitis idaea, Rubus i Potentilla Tormentilla. Ta 

 ostatnia najdłużej opiera się w walce i występuje w najbardziej rozrosłych, zwartych 

 skupieniach wrzosowych. 



W darniach wrzosu zawsze spotykamy mchy, które unikając miejsc otwartych, 

 znajdują tutaj ochronę od promieni słonecznych. W miarę rozrastania się wrzosu po- 

 lepszają się warunki bytu mchów, które się rozwijają coraz lepiej. 



W starszych porębach 15 — 20 letnich rozpoczyna się wymieranie wrzosu. Te 

 olbrzymie darnie, które przedtem zwartym kobiercem okrywały znaczne przestrzenie, 

 teraz mają wygląd mizerny: łodygi zeschłe całkowicie, lub nawpół obumarłe, liście nie 

 rozwijają się, korzenie zbrunatniałe. Wszystko są to niewątpliwe symptomaty powoli 

 następującej śmierci rośliny. Zjawiska te jednak nic odbywają się jednocześnie na 



Pam. Fizyogr. T. XXIII. Botanika. 17 



