131 



Przypuszczenia te powstały wskutek nieporozumienia, gdyż grunty wapniste z natury 

 rzeczy są bogate w pokarm, tern samem szkodliwe dla roślin wrzosowych. Hodowle 

 na czystem wapnie (kreda) udają się bez trudności. Widzimy więc, że wrzos nawet 

 w stadyum najbujniejszego rozwoju już nosi w sobie zarodki śmierci. W jakim wieku 

 śmierć następuje, orzec z pewnością trudno, bez specyalnych studyów w tym kierunku. 

 Warming twierdzi, że długość życia u wrzosu waha się między 20 a 30 latami; 

 Graebner zaś określa średni wiek życia rośliny tej na 12 l / 2 lat, przyczem co 5 do 8 

 lat zmienia się pokolenie Na terenie w mowie będącym wymieranie wrzosu obserwować 

 można w porębach starszych ponad 15 lat. Dodam, że czynione przezemnie obserwa- 

 cye wrzosowisk na białych piaskach, na porębach w lasach księstwa Łowickiego między 

 Smardzewicami a Tomaszowem Rawskim wskazują, że wrzos wymiera w lasach 

 w wieku od 20 — 30 lat. 



Rozwój roślinności na porębach dębowych różni się znacznie od rozwoju roślin- 

 ności na porębach sosnowych. Największe partye lasów dębowych prawie czystych 

 znajdują się w dobrach Zborowskich, w których młoda stosunkowo dębina już bywa 

 przeznaczona na wyrąb. Poręby te dają nam możność zaznajomienia się z panującemi 

 tu stosunkami florystycznemi. Poręby od zachodu półkolem graniczą częściowo z dę- 

 bowym lasem, w którym bardzo nikłą domieszkę stanowią brzozy, częściowo zaś z la- 

 sem liściastym mieszanym; od wschodu zaś przylegają pola z rowami przydrożnymi. 

 Las, corocznie podlegający wyrąbywaniu działkami, odznacza się wielkiem ubóstwem 

 co do ilości gatunków, składających się na jego podszycie. Oprócz kobierca mchów, 

 (Polytńchum commune i Hypnum Schreberi), występują tutaj gdzieniegdzie Ja- 

 niperus communis, Pteris aąuilina, Agrostis vulgaris, Majanthemum bifolium i inne. 

 W lesie dębowym spotyka się mnóstwo żołędzi kiełkujących i jedno-dwuletnich dąb- 

 ków, które jednak później giną. Do tego przyczynia się przedewszystkiem zacienie- 

 nie, którego dąb nie znosi, a następnie wydeptywanie przez bydło. 



Po usunięciu lasu na wolnym terenie, podobnie jak i na porębach sosno- 

 wych, wschodzą nasiona roślin, przyniesione przez wiatr, ptaki lub człowieka. Na 

 skład florystyczny w pierwszem stadyum istnienia poręby, wpływa sąsiedztwo formacyi 

 roślinnych, z których przedewszystkim odbywa się kolonizacya na pozbawioną konku- 

 rencyi wolną przestrzeń. Tak np. sąsiedztwo pól uprawnych zwiększa ilość roślin syn- 

 atropijnych, ląk — łąkowych i t. d. Z pomiędzy przybyłych drzew i krzewów najszyb- 

 ciej się rozrasta brzoza. Jako drzewo mało wybredne co do charakteru podłoża, mogące 

 przytem znosić bezpośrednie działanie promieni słonecznych, brzoza w krótkim czasie 

 zajmuje przestrzenie między pniami dębowemi 1 ). Młode dąbki, z żołędzi wyrosłe, 

 spotykają się w porębie rzadko i tylko w miejscach słonecznych; natomiast z pozo- 

 stałych po wyciętych drzewach pni, wyrasta mnóstwo młodych latorośli, które b. szybko 

 rosną. Jeżeli chodzi o zalesienie poręby dębami, to pnie po wyrąbanych drzewach, 

 pod tym względem posiadają większe znacznienie od nasienników. Oprócz dębczaków od- 

 bijających z pni na porębie zjawiają się: Populus tremulu, P. argentea (rzadko) i Salix 

 Caprca, Mimo szybkiego i bujnego rozrostu brzozy, która jednak słabo zacienia grunt, 

 wyżej wymienione gatunki i dąb, utrzymują się przy życiu i tworzą później las liściasty 

 mieszany, co łatwo można obserwować w starszych porębach. W ten sposób poręby 



') Podobne zjawiska występują w górach Świętokizyskich (nie na głównym paśmie) na porębach, 

 gdzie brzozy tak szybko i obficie rozrastają się, że leśnicy, chcąc wyhodować inne gatunki drzew, są 

 zmuszeni do wycinania brzózek. 



