163 



I bez tego rzucają się w oczy następujące fakty: 1) na względnie niewielkim 

 obszarze wyżyny Małopolskiej występuje mnóstwo form, charakteryzujących wogóle 

 florę południowych górzystych części Królewstwa Polskiego; formy te na północy 

 z nielicznymi wyjątkami, nie przekraczając mniej więcej linii Warta — Pilica — Wieprz, 

 zatrzymują się w swojem rozpowszechnieniu, przyczem w bardziej południowych czę- 

 ściach zarówno ilość jak i jakość form tych wzrasta; to samo zjawisko widzimy w kra- 

 jach sąsiednich: Niemczecli i Rosyi. 2) wiele z form charakterystycznych dla połu- 

 dniowych części Królestwa występuje wzdłuż dużych rzek na nizinie Polsko-Niemiec- 

 kiej, szczególniej obficie między Wisłą i Odrą wzdłuż Noteci w t. zw. dolinie Pra- 

 wisły i po pewnej przerwie wyspowo zjawia się na wschodniem wybrzeżu Bałtyku, 

 dochodząc po przez wyspy morza do południowej Szwecyi. 



Zanim wyprowadzimy z faktów tych odpowiednie wnioski, musimy zaznaczyć, 

 że flora południowych części Królestwa przedstawia nieco odmienny typ od północnej- 



Ponieważ każdy typ flory jest wyrazem panujących stosunków, zachodzących 

 w czasie i przestrzeni i mających swoje źródło w historyi, więc dla odtworzenia obra- 

 zu roślinności i zrozumienia obecnego jej składu należy rozpatrzyć warunki ekologicz- 

 ne współczesne i przeszłość miejscowości, szczególniej późniejszych okresów geolo- 

 gtcznych. O pierwszych mówiliśmy już, do rozpatrzenia zaś drugich przystępujemy. 



Cały rozpatrywany przez nas teren w okresie 3 rzędowym, na początku środko- 

 wego miocenu, był zalany przez ówczesne morze śródziemne, którego fale uderzały 

 na północy o wystające cyple lądu wyżyny środkowo-Polskiej i na którego dnie osa- 

 dzały się utwory, dziś w znacznej części służące za podłoże do rozwoju szaty roślin- 

 nej. W pliocenie był tu ląd, na którym prawdopodobnie, jak i w całej Europie, roz- 

 wijała się bogata roślinność, jak wskazują dane paleobotaniczne z innych miejscowości, 

 bardzo zbliżona do współczesnej, posiadająca formy, dziś jeszcze cieszące się szerokiem 

 rozpowszechnieniem. Lecz bogata roślinność 3-cio rzędowa nie mogła przetrwać tu, 

 jak i w olbrzymiej części Europy, do naszych czasów w całej swej okazałości wskutek 

 zjawisk, jakie bezpośrednio nastąpiły po pliocenie, w okresie lodowcowym. Olbrzymi 

 rozwój lodowców prawie w całej Europie, głównie zaś na półwyspie Skandynaw- 

 skim, któremu bądź co bądź musiało towarzyszyć obniżenie się temperatury, sprawia, 

 że północna Europa zostaje pokryta przez grubą pokrywę lodową, która, posuwając 

 się z północy na południe, niszczy życie organiczne. Zjawiska te powtarząją się kil- 

 kakrotnie. Mimo sprzecznych poglądów na ilość zlodowaceń większość geologów 

 uznaje dla północnej Europy istnienie 3 (dla Alp 4). My również przyjmujemy tę klasy- 

 fikacyę. Pierwsze zlodowacenie Skandynawskie (Skanyjskie), jako sięgające nie dalej, 

 jak do dzisiejszego Bałtyku, bliżej nas nie obchodzi. Natomiast 2-gie i 3 cie z dzie- 

 lącym je okresem międzylodowcowym stanowią punkt wyjścia dla łiistoryi flory pol- 

 skiej i muszą być nieco bliżej rozpatrzone. W polskiej literaturze naukowej 2-gie zlodo- 

 wacenie często nazywąją 1-szym, a 3-cie 2-gim. Otóż 2-gie największe zlodowacenie 

 sięgało na południe do gór środkowo-Niemieckich (Harzu, Turyngii, Kruszcowych, Ol- 

 brzymich), Sudetów, Karpat, (do wyższej części wyżyny Wołyńsko-Podolskiej, wdziera- 

 jąc się językami wzdłuż Dniepru i Donu dalej na południc, rozpościerając się mniej 

 więcej równolegle do Wołgi, którą przecięło koło ujścia Oki. Stąd granica tego zlo- 

 dowacenia idzie do Permy, przebiega równolegle do gór Uralskich i kończy się w gub. 

 Archangielskiej, nie dochodząc do grzbietu Tymańskiego. Wzgórza więc Nadwołżańskie 

 i wyżyna środkowo - Rosyjska (gub. Orłowska, Kurska) nie były pokryte przez lody. 



Dla wyjaśnienia pochodzenia flory ma pierwszorzędne znaczenie zagadnienie, czy 

 największe zlodowacenie było jednolite i zupełnie zniszczyło na całym zajętym przez 



