164 



siebie obszarze roślinność, czy też tu i owdzie znajdowały się miejsca wolne od po- 

 krywy lodowej, lub przez krótki czas tylko pokryte, na których mogła przetrwać 

 roślinność od pliocenu do naszych czasów. Wielu phytogeografów (En gier 1 ), 

 Drude-), Litwinow Paczoski 4 )), wychodząc z założeń botanicznych, wy- 

 powiadają się przeciw całkowitemu zniszczeniu flory 3-cio rzędowej przez lodowiec, 

 szczególnie na jego krańcach, gdzie pokrycie było z natury rzeczy cieńsze. 



Jakżeż się te stosunki przedstawiają w naszym terenie? We wstępie już była 

 mowa o szerokiem rozpowszechnieniu tam utworów lodowcowych, których ślady nawet 

 na najwyższych wzgórzach znajdujemy, co przemawia za pokryciem przez lody, 

 a tern samem i za zniszczeniem roślinności przedlodowcowej. Ale z drugiej strony 

 teren ten leży w odległości 40 — 50 kim. na południe od gór Świętokrzyskich, stanowiących 

 najwyżse pasmo na wyżynie Małopolskiej (613 m.), na których może ocalała roślinność 

 3 rzędowa i, po ustąpieniu lodów, stąd, jako z oazy, rozpowszechniła się na bliższe 

 okolice? Kwestya ta, sprowadzająca się do tego, czy pasmo Łysogórskie było po- 

 kryte przez lodowiec, jest wielkiej wagi, i musimy jej poświęcić więcej miejsca. 



Poglądy geologów na tę sprawę są podzielone. Siemiradzki 6 ) na zasadzie wy- 

 stępowania wzdłuż północnego stoku Łysogór, od podnóża klasztoru Świętokrzyskiego 

 do szczytu Łysicy, szeregu tarasów, złożonych z miejscowego dewonskiego kwarcytu 

 którego ostre odłamki na szczycie tworzą wał olbrzymi, natomiast na południowem 

 zboczu nie występują, uważa utwór ten (osypiska) „za czołową morenę dyluwialnego 

 lodowca, otaczającego pasmo Łysogórskie od północy, wschodu i zachodu". Na popar- 

 cie zaś tego mniemania prof. Siemiradzki przytacza fakt znalezienia kawałka fin- 

 landzkiego granitu wśród osypiska na poziomie dość wysokim powyżej Nowej Słupi. 

 Oprócz tego Siemiradzki twierdzi, że wobec występowania na szczycie Łysej 

 góry licznych odłamów kwarcytu o wygładzonej i porysowanej powierzchni, możnaby 

 również uważać te osypiska jako powstałe skutkiem szczelin dyslokacyjnych. Dalej 

 pisze Siemiradzki, że wśród piasków dyluwialnych na południowym stoku Łyso- 

 gór pomiędzy Kielcami a Łagowem liczne głazy narzutowe składają się wyłącznie 

 z dewońskiego kwarcytu, a głazy granitowe pojawiają się dopiero w pewnej odległości 

 od Łysogórskiego pasma. Z tego wyprowadza wniosek, „iż pasmo Łysogórskie sta- 

 nowiło tamę, którą lodowiec okrążał około Bodzentyna i Słupi, wyparłszy na szczyt 

 jego całą masę napotkanego u jego stóp gruzowiska" 6 ). 



Michalski 7 ) twierdzi, że lodowiec przeszedł przez góry Świętokrzyskie, cho- 

 ciaż przypuszcza i drugą możliwość (przez analogię z rozpowszechnieniem północnego 

 lodowca w Saksonii, leżącej na jednakowym równoleżniku, gdzie lodowiec podług 

 Krcdnera sięgał 380 m.), mianowicie, że północny lodowiec rozdwoił się i obszedł 

 pasmo Świętokrzyskie przez poprzeczne doliny z zachodnio-północnej strony, gdzie te 

 doliny są zupełnie otwarte. Krysztafowicz 8 ) powątpiewa w możliwość pokrycia 

 gór Świętokrzyskich przez lody, a materyał, uważany przez Siemiradzkiego za 

 czołową morenę, według niego jest produktem pęknięcia antykliny. 



') En gier (13). 



») D r u d e O. (12). 



») Litwinow (27). 



*) P a c z o s k i J. (33), (34). 



5 ) Siemiradzki (41), str. 503. 



6 ) Siemiradzki (41), str. 505. 



7 ) 8 ) Cytujemy na zasadzie pracy Ganieszyna (17), str. 5. 



