166 



nego zdania, twierdząc, że „lądolód północny zniszczył pod sobą dawną pokrywę 

 żywą wzgórz małopolskich, kotliny sandomierskiej, nawet Podkarpacia, by po ustąpieniu 

 stworzyć teren dla nowych osadników roślinnych". Profesor Z. W óy cieki 1 ) nie 

 przesądzając, która z wymienionych wyżej hipotez jest słuszniejsza, robi następującą 

 uwagę: „Tak czy inaczej na sprawy te patrzeć będziemy, jedno z pewnością orzec 

 można, a mianowicie, że na szatę roślinną wyżyny Kielecko-Sandomierskiej składa się 

 szereg form o charakterze bezwątpienia szczątkowym (reliktowym)". Poglądy Ganie- 

 szyna na tę sprawę rozpatrzymy nieco niżej. 



A teraz, opierając się na własnych spostrzeżeniach i nowszych wynikach badań 

 geologicznych, postaramy się zanalizować kwestyę możliwości przetrwania flory 3 rzę- 

 dowej w czasie największego zlodowacenia. Rehman, a za nim Paczoski, jako 

 na miejsca ostojowe z roślinnością przedlodowcową, wskazują przedewszystkiem na 

 pasmo Świętokrzyskie, a oprócz tego Paczoski 2 ) na okolice Ojcowa, Sandomierskie 

 na wyżynie Małopolskiej i niektóre miejscowości na wyżynie Lubelskiej. Wobec 

 jednak tego, że zarówno na szezzeie gór Świętokrzyskich, jak i u podnóża południowych 

 zboczy znaleziono materyał lodowcowy skandynawskiego pochodzenia; że w Karpatach, 

 odległych o 120 — 150 kl. na południe od naszego terenu, gdzie z natury rzeczy po- 

 krywa lodowa musiała być znacznie cieńsza, dolny margiel lodowcowy z głazami 

 skandynawskich granitów sięga niekiedy do 400 m. wysokości 3 ); że Lewiński 4 ) 

 i Koroniewicz 5 j stwierdzili ślady lodowca na szczytach wzgórz Ojcowa, gdzie głazy 

 sięgają do wysokości 470 m.— musimy przyjąć, że w czasie największego (drugiego) zlo- 

 dowacenia lody pokrywały góry Świętokrzyskie i całą wyżynę Małopolską i zniszczyły 

 istniejącą tam przedtem roślinność. Przypuszczenie to potwierdza w zupełności dzi- 

 siejsze rozpowszechnienie reliktów. Istotnie, większa część z nich, których reliktowy 

 charakter nie ulega najmniejszej wątpliwości, występuje nie w paśmie Świętokrzyskiem, 

 gdzie istnieją zupełnie odpowiednie warunki dla ich rozwoju, lecz w miejscach znacz- 

 nie niżej położonych. Że miejsca te były pokryte przez lodowiec przez dłuższy przeciąg 

 czasu, na to mamy zupełnie pewne dowody w postaci utworów lodowcowych znacznej 

 grubości. Żeby nie być gołosłownym, przytoczymy kilka przykładów. 



Gatunki wymierające, b. rzadkie, o porozrywanych zasiągach, jak Stipa capillata, 

 Stipa pennata, Sesleria coerulea, Dorycniutn suffruticosum, Linum hirsutum, Inula 

 ensifolia, przywiązane do skalistych miejsc, w jakie obfituje pasmo Świętokrzyskie 

 (gołoborza = osypiska), nie występują tam wcale, natomiast spotykamy je w innych 

 miejscach, np. Stipa w Ojcowie na urwistych skałach wapiennych, pod Sandomierzem 

 na utworach kambryjskich (kwarcytach granitowego lub gnejsowego pochodzenia) i wresz- 

 cie wszysłkie wymienione gatunki na 3 rzędowem wzgórzu wapiennem pomiędzy 

 Pińczowem a Skowronnem, na którego zboczach występują utwory lodowcowe w po- 

 staci gliny z głazami narzutowemi, piasku i lossu. Wprawdzie na samym grzbiecie 

 wzgórza utwory lodowcowe nie występują tak wyraźnie, jak na zboczach, gdyż zostały 

 zmyte przez wodę, w każdym jednak razie ich obecność świadczy o pokryciu terenu 

 przez lodowiec. Gdybyśmy się nawet zgodzili z Łozińskim na istnienie nunataku 

 i przyjęli wysokość lodowca, jaką on wyznacza dla północnych stoków pasma Świę- 

 tokrzyskiego, t. j. 300—320 + 20 m., to i w takim razie występowania tych form na 



') Wóycicki (49), zesz. II. 



s ) Paczoski (33), p. 140. 



3 ) Siemiradzki (41.), p. 434. 



<) Lewiński (26) 



5 ) Koroniewicz (24) 



