167 



wzgórzu 294,2 m. wysokim n. p. morza nie da się wytłumaczyć tern, że one tam 

 przetrwały okres największego zlodowacenia, tymbardziej że w Karpatach, odległych 



półtorej setki kilometrów na południe, ślady lodowca skandynawskiego występują prze- 

 szło o 100 m. wyżej. Dodamy, że inne formy reliktowe, nie występujące w paśmie 

 Świętokrzyskiem, w naszym terenie bytują na wzgórzach, których wysokość waha się 

 między 200 — 300 m. Np. Dictamnus albus, Primus Chamaecerasus w Bogucicach 

 (266 m.), Thesium alpinum, Scorzonera purpurea w Czerwonym Chotlu (wysokość 

 tylko koło 200 m.), Bupleurum longifolium, Artemisia pontica na Kamiennej górze 

 (283 m.), Achillea nobilis L. między Stopnicą a Wilczkowicami. Wreszcie znaczna 

 ilość reliktów na wyżynie środkowo-Polskiej po za naszym terenem występuje również 

 nie na najwyższem paśmie, że wymienię Gypsophila repens (między Kielcami a Piń- 

 czowem), Spirea media (między Szydłowem a Ossowem), Stahys alpina (Chełm, Lu- 

 blin, Ojców), Daphne Cneorum (na skalistych brzegach Kamiennej i między Rudą 



1 Ćmielowem), Senecio crispus D. C. forma rwularis W. K. (Grodzisko koło Ojcowa) 

 i t. d. Może więc formy reliktowe, (jeżeli przypuścilibyśmy, że pokrycie lodowe nie 

 było jednolite), przetrwały największe zlodowacenie w górach Swiętorzyskich, skąd po 

 ustąpieniu lodowców z wyżyny środkowo-Polskiej zostały przez rzeki przyniesione na 

 miejsca dzisiejsze i, kiedy na dawnych miejscach wyginęły, tutaj w bardziej sprzyja- 

 jących warunkach utrzymały się do dziś? Temu przeczą następujące fakty: 1) formy 

 reliktowe, o ileby na paśmie Łysogórskiem przetrwały okres największego zlodowacenia, 

 utrzymałyby się tam i dotąd, ponieważ roślinność tego ostatnniego w mniejszym stopniu 

 uległa wpływom działalności człowieka, niż inne miejscowości; 2) relikty o charakterze 

 stepowym, tak licznie występujące na wyżynie środkowo-Polskiej na podłożu skalistem, 

 o ileby zostały wyparte przez silniejsze formacye leśne, znalazłyby przytułek na osypi- 

 skrr 1 .] skalnych, wystawionych na działanie promieni słonecznych i stanowiących dla 

 nich dogodne warunki do utrzymania się; 3) brak tam wielu reliktów leśnych, dla któ- 

 rych utrzymania się właśnie pasmo, pokryte lasami, przedstawiałoby najpomyślniejsze 

 warunki bytu, że wymienimy takie formy, jak Spirea media, Stachys alpina, Senecio 

 crispus f. rwularis, Dictamnus albus, Bupleurum longifolium i inne. Nie należy 

 również zapominać i o tern, że pasmo Świętokrzyskie pod względem florystycznym jest 

 lepiej zbadane od innych miejscowości kraju, i że rlikty, o których mowa, nie mogły 

 ujść uwagi licznych badaczów. 



Jeżeli więc nie mamy dostatecznych dowodów przetrwania roślinności 3 rzędo- 

 wej na najwyższem paśmie, to tembardziej trudno przypuścić istnienie takowej na 

 niższych pasmach, przychodzimy przeto do wniosku, że zarówno dane geologiczne 

 jak i dzisiejsze rozmieszczenie form reliktowych na wyżynie środkowo-Polskiej prze- 

 mawiają raczej za zniszeniem flory 3 rzędowej. 



Jeżeli mimo to flora południowych części Królestwa Polskiego różni się wybitnie 

 od flory północnych części, zawierając w swoim składzie sporo gatunków wymierają- 

 cych (reliktów), to przyczyn tego zjawiska należy szukać w czasach, które nastąpiły 

 po największem zlodowaceniu, a przedewszystkiem w okresie międzylodowcowym. 



W okresie międzylodowcowym, między 2-giem a 3-ciem zlodowaceniem, panował 

 w Europie znacznie cieplejszy od dzisiejszego suchy klimat, który prawdopodobnie 

 następował powoli. Suchy klimat stepowy bardziej sprzyjał rozwojowi roślinności 

 kserofitowej, która właśnie w tym czasie głównie rozwinęła się na wyżynie Małopol- 

 skiej, a więc i nad dolną Nidą. Roślinność stepowa promieniowała z miejsc, na któ- 

 rych razem z innemi niekserofitowemi formami przetrwała okres największego rozpo- 

 wszechnienia lodowca skandynawskiego. Oazy z roślinnością 3-cfo rzędową najbliżej 



