172 



Kwestji występowania reliktowych form w Skandynawii nie będziemy rozpatry- 

 wali, zaznaazając, że En gier 1 ), Litwinow 2 ) przypuszczają istnienie pewnej roślin- 

 ności w Skandynawii w czasie trwania całego okresu lodowcowego, Weber 3 ) zaś 

 międzylodowcowej, pisząc: „...w okresie międzylodowcowym góry Skandynawskie 

 były obrzeżone lasami, złożonemi z Picea omorica i Pinus montana". (Andersson 4 ) 

 odkrył koło miasta Hemósand, przy ujściu Angermanalf w utworach słodko-wodnych florę 

 międzylodowcową, przypominającą swoim charakterem współczesną. Inni jak Nathorst, 

 Holm 5 ) uważają, że roślinność nawet drzewiasta nie mogła przetrwać w okresie 

 lodowcowym nie tylko w Szwecyi, ale wogóle w północnej części Europy, pokrytej 

 jednolitą pokrywą lodową. 



A teraz zwróćmy uwagę na rozpowszecznienie form reliktowych w naszym tere- 

 nie. Wśród nich olbrzymią większość stanowią elementy kserofitowe, stepowe, rosnące 

 na skalach wapiennych i gipsowych, często na stromych zboczach wzgórz, słowem, 

 w środowisku, niezbyt przydatnem dla rozwoju innych gatunków. W takich samych 

 mniej więcej warunkach bytują te formy i w innych miejscowościach na wyżynie 

 Małopolskiej i poza jej granicami, czyli jest to zjawisko nie lokalne, lecz ogólne. 

 A fakt ten można wytłumaczyć w ten sposób, że szeroko rozpostarta roślinność ksero- 

 fitowa okresu międzylodowcowego po przetrwaniu w ciężkich warunkach 3-go zlodo- 

 wacenia przechodziła zmienne koleje losu wraz z klimatem, który również ulegał zmia- 

 nom i, jako ważny czynnik ekologiczny, warunkował słabszy lub silniejszy rozwój tej 

 lub innej formacyi roślinnej. W późniejszych czasach, kiedy zapanowały bardziej 

 sprzyjające warunki dla rozwoju formacyi leśnych, te ostatnie silnie się rozwinęły 

 i wyparły słabszą roślinność kserofitową na miejsca niegościnne skaliste, gdzie zmniej- 

 szona walka o byt pozwala tym gatunkom egzystować. Z drugiej zaś strony miejsca 

 skaliste (najczęściej wapienne), przedstawiające środowisko suche, eiepłe, bardziej od- 

 powiadają wymaganiom życiowym gatunków kserofitowych, stepowych. 



Przykłady wypierania roślin stępowych przez lasy, nie mówiąc o klasycznych 

 przykładach tego w Rosyi, w miniaturze można obserwować w naszym terenie. W lasku 

 grabowym pod Bogucicami i w mieszanym pod Widuchową na słonecznych polankach 

 niekiedy rosną gatunki charakterystyczne dla otwartych wzgórz, jak Adonis vernalis, 

 Campanula sibirica, Potentilla cinerea, Thesium intermedium i inne. W miarę jed- 

 nak tego, jak na polankach wyrastają krzewy lub drzewa, gatunki powyższe stopniowo 

 zanikają. Sądzimy, że takie gatunki, jak Primus Chamocaerasus, Dictamnus albus, 

 Trifolium ochroleucum, Potentilla alba, dziś rosnące tu tylko w zaroślach, przedtem 

 stanowiły elementy formacyi stepowej- Podobne przykłady przechodzenia typów z su- 

 chych halaw (stepu) w las (według nas utrzymania się na halawach mimo wkroczenia 

 na nie lasu) notuje Wł. Szafer 6 ) w Miodoborach, przyczem niektóre z nich ulegają 

 silnym zmianom morfologicznym (Primulla officinalis, Dictamnus Fraxinella, Bupleu- 

 ruui falcatum, Clematis integrifolia i t. d.). Przykłady te jednocześnie świadczą, że 

 wiele form stepowych, odznaczających się większą plastycznością, przeszło z formacyi 

 stepowych do leśnych; inne zaś, pozbawione tej cennej cechy, albo wyginęły albo też 



') En gier (13), str. 145. 



8 ) Litwinow (27), str. 109, 113. 



3 ) Weber (48), str. 79. 



4 ) A n d e r s s o n (1 ), p. 50 — 51. 



5 ) Litwinow (27), str. 113. 



Wł. Szafer (45), str. 104 — 106. 



