174 



Błota polskie na północy od Wołynia i podlaskie od wyżyny Lubelskiej nie 

 mogą służyć jako argument przeciwko brakowi tych form na północy, bo po lewej 

 stronie Wisły pomimo braku podobnych przeszkód roślinność reliktowa o charakterze 

 kserofitowym nie występuje (oprócz dolin rzek). Ale południowe części Królestwa 

 Polskiego bardziej obfitują w starsze formacye geologiczne (kambr, sylur, dewon, tryjas, 

 jura, kreda i t. d.), kiedy w północnych, nizinnych częściach występują formacye młod- 

 sze, głównie utwory lodowcowe i alluwialne (gliny, piaski). Może więc w północnych 

 częściach brak odpowiedniego podłoża dla utrzymania się form reliktowych, których 

 występowanie najczęściej jest związane z występowaniem utworów starszych? Naj- 

 częściej, lecz nie zawsze, ponieważ wiele form ze skał granitowych lub wapiennych prze- 

 chodzi na piaski, występując wzdłuż rzek. Brak więc substratu, złożonego ze skał 

 starszych, również nie może być ważnym argumentem przeciw niewystępowaniu form 

 reliktowych w północnej części Królestwa. 



Na tym miejscu nie możemy pominąć milczeniem znamiennego faktu, że formy 

 reliktowe w północnych częściach wyżyny Małopolskiej w okolicach Tomaszowa Raw- 

 skiego nad Pilicą, których florę badaliśmy osobiście, nie występują, mimo istnienia tam 

 utworów jurajskich i kredowych, a więc nawet identycznego podłoża z południowemi 

 częściami. Jest to prawdopodobnie w związku z 3-ciem zlodowaceniem. Jeżeli granica 

 tego zlodowacenia jest dokładnie oznaczona przez prof. Siemiradzkiego, to nie- 

 występowanie w północnej części wyżyny Małopolskiej form reliktowych, które dopiero 

 obficiej zaczynają zjawiać się mniej więcej na linji Kielce-Częstochowa, można wytłu- 

 maczyć tern, że teren na południe od lodowca był zajęty przez utwory fluvio-glacialne 

 i wody topniejącego lodu, wkutek czego roślinność o kserofitowym charakterze mogła 

 się rozwijać w pewnej odległości od lodowca na skałach, przedstawiających cieplejsze 

 środowisko. 



Reasumując wszystko powyższe, przychodzimy do następujących wniosków: 



1) Flora trzeciorzędowa na naszym terenie (przypuszczalnie na całej wyżynie 

 Małopolskiej) została zniszczona przez największe zlodowacenie (2-gie skan- 

 dynawskie). 



2) 3-cie zlodowacenie nie zniszczyło flory mieszanej międzylodowcowej (ste- 

 powej i leśnej) w południowych częściach Królestwa Polskiego; granica 

 tego zlodowacenia ma znaczenie botaniczne, rozgraniczając 2 typy flor: 

 południowej starszej międzylodowcowej od północnej młodszej polodowcowej. 



3) Reliktowe formy badanego terenu nad dolną Nidą należy uważać za mię- 

 dzylodowcowe, które przedtrwały na miejscu do naszych czasów. 



Spis ważniejszej literatury przedmiotu. 



1. Andersson Gun nar. Die Entwicklungsgeschichte der Skandinawischen Flora, 



1906. 



2. Bogolubow. Iz geołogiczeskoj istorji Kałuźskago Krają w lednikowyj period. 



Jeżegodnik po geołogji i minerałogji Rossji, t. VII. 1905. 



3. Bogolubow. O fazach mieżlednikowoj epochi w Moskowskoj gub. To samo 



czasopismo, t. IX. 1907. 



