1 1 



Piątą cechą tego cmentarzyska, jest wielkie ubóstwo jego inwentarza. Na 81 po- 

 grzebań, znaleziono tu tylko szczątki siedmiu naczyń glinianych, jedenaście wyrobów 

 kamiennych, i jedno malutkie kółeczko bronzowe. Takie ubóstwo jest wielce znamien- 

 nem, świadczy bowiem, że albo narzędzia kamienne były tu rzadkie, albo że cmenta- 

 rzysko w większej swej części powstało już w epoce metalów, lecz dla rzadkości i ceny 

 bronzu, wyrobów z niego ówcześni nie dawali swoim zmarłym. Zdaje się rzec można, 

 że cmentarzysko to, jakkolwiek w większej swej części należy do neolitu, to jednak 

 czasu jego powstania nie można odnosić do epoki neolitycznej w rozumieniu ogólno 

 europejskiem. Nasze cmentarzysko jest bezwątpienia młodsze, bo powstało dopiero 

 wówczas, gdy kult ciałopalenia stał się powszechnym, a przeto w epoce bronzu. To 

 względne opóźnienie w zastosowaniu tego kultu, daje się wytłumaczyć położeniem topo- 

 graficznem okolic Naczy, otoczonych literalnie ze wszech stron nieprzebytemi błotami, 

 i wodami rzek. W dawnych zwłaszcza czasach, przy wyższym w ogóle poziomie wód, 

 okolice te tworzyły rodzaj wyspy mało dostępnej. To musiało się odbić znacznie i na 

 rozwoju kulturalnym tej okolicy. Dlatego to może, najbliższe powiaty: Tracki, Osz- 

 miański i inne, a nawet ten sam Lidzki, w części swojej znaczniejszej, poza błotami 

 leżącej, w zakresie śladów kultury dawnej, przedstawiają się całkiem odmiennie, a przede- 

 wszystkiem o wiele bogaciej, niż strony nackie- Słowem, da się powiedzieć, iż wa- 

 runki hydrograficzne okolicy, stanowiły ważną zaporę, powstrzymującą wpływy obce, 

 co wyraziło się najdobitniej może w długoletniem trwaniu kultury kamiennej, obok 

 powszechnie już przyjętego zwyczaju ciałopalenia. Ten zastój tłumaczyć można jeszcze 

 i tern, że kultura metalów samoistnie tu się rozwinąć nie mogła, a to z przyczyny 

 braku materjału surowego. A że stosunki handlowe z racji wyżej wymienionych mu- 

 siały być nikłe, przeto i w późniejszej dobie, ślady kultury miejscowej przedstawiają 

 się nader ubogo, jak to widzieliśmy w grobach późniejszych w tychże Łankiszkach, 

 opisanych w t. XXI-szym „Pamiętnika Fizyograficznego". Dopiero w dobie wczesno- 

 historycznej wpływów słowiańskich, przeniknęła tu kultura Białej Rusi, pozostawiając 

 ślady w mogiłach o nasypach, czyli kurhanach kamiennych, opisanych poraź pierwszy 

 przez W. Szukiewicza w „Tygodniku Illustrowanym" x ) i w „Światowidzie" 2 ). 



Obok narzędzi kamiennych, których znajdowanie się w tylu grobach, wskazuje 

 nam epokę powstania cmentarzyska, charakterystycznemi dla neolitu są naczynia gli- 

 niane, znalezione tu w szczątkach w liczbie ośmiu. Śród nich znajdujemy trzy kształty 

 zasadnicze, a mianowicie: hładyszowaty, doniczkowaty i takiż, lecz z nagłem zwężeniem 

 u góry ku szyjce. Pierwszy typ, przedstawiony w częściowem odtworzeniu na rysunku 

 1-szym Tab. I pozwoliłem sobie nazwać „hładyszowatym", a to z racji podobieństwa 

 takich naczyń z używanemi obecnie tu garnkami do mleka, znanemi pod nazwą „hła- 

 dyszów". Bardzo zbliżone kształtami do naszych naczyń znalazł p. Marjan Wa- 

 wrzeniecki naczynia w Królestwie Polskiem, np. w Gruszowie pow. Miechowskiego 

 gub. Kieleckiej, oraz w Sierzchowie w pow. Łowickim i w Dobrem w pow. Nieszaw- 

 skirn gub. Warszawskiej Typ to znany, zarówno w neolicie, jak i w starszej epoce 

 bronzu 4 ). Typ małych naczyniek, znalezionych w dwuch okazach, z których jedno 

 wyobraża rys. 13, Tab. II, należy też do neolitu, zarówno jak naczynie z grobu 81-go, 

 przedstawione schematycznie na rysunku 9, Tab. II. Są to, jak widzimy, typy sze- 



') 1. c. Nr. 113 z r. 1885-go. W. Szukiewicz: „Wykopalisko w Lidzkim*. 



') Swiatowit t. I i IV: W. Szukiewicz „Kurhany kamienne w powiecie Lidzkim". 



») Materyały antropol. archeol. i etn. t. VII tabl. XIII rys. 3, tom XII tabl. XIX i XXV. 



*) J. K o s t rz e ws k i : „Wielkopolska w czasach przedhistorycznych" rys. 59. 



