4 



L. GEMBARZEWSK1 -ZMIENNOŚĆ DNA RZEKI WISŁY 



toczące się po dnie Wisły, mają długość około 400 m, wybierając więc miejsca 

 czerpania wody podczas budowy następnych rur ssących, smoki ich II i III zakła- 

 dano w odległości około 450 m od poprzednio zbudowanego I, ażeby miasto lepiej 

 zabezpieczyć w dostarczaniu wody- 



Wspomniany powyżej sposób zaznaczania wysokości dna Wisły, chociaż 

 utrwalał dane sondowanie, nie przedstawiał jednak obrazowo zmienności dna rzeki. 

 Ponieważ trudno byłoby uwidocznić wszystkie punkty sondowania, wybrałem czte- 

 ry miejsca, najważniejsze dla stacyi pomp wodociągów miejskich, mianowicie przy 

 zbudowanych smokach II. I i III i przy projektowanym V, i ułożyłem tablicę załą- 

 czoną, za lata 1893 do 1908. Zaznaczam, że pomiary nie zostały przerwane w tym 

 ostatnim roku, lecz odbywają się i nadal i w przyszłości będą mogły być spożyt- 

 kowane, o ile tego zajdzie potrzeba (ob. „Tablicę zmienności"). 



Z tablicy łatwo zauważyć, że różnice w poziomie dna w jednem i tern sa- 

 mam miejscu dochodzą do 6 — 6,5 w, np. rok 1895 i 1901 przy smoku I, rok 1893 

 i 1896 przy smoku II. Charakterystyczne jest stosunkowo gwałtowne tworzenie się 

 głębin lub takież gwałtowne tworzenie się mielizn, szczególniej dające się zauwa- 

 żyć przy smoku II, jednocześnie też można spostrzedz, że smok ten był najrzadziej 

 zasypywany piaskiem. To zjawisko jakgdyby się przeciwstawiało teoryi, podług 

 której, po powodzi w r. 1884, zrobiony był najbardziej wklęsły brzeg przy smoku I, 

 ażeby skierować do tego miejsca główny prąd rzeki. Tymczasem okazuje się, że 

 smok II, leżący prawie na linii brzegowej prostej, najmniej cierpiał od zanoszenia 

 piaskiem. Objaśnić tę sprawę możeby można było w taki sposób, że część Wi- 

 sły w stronie wschodniej od wskazanej na rysunku jest prostolinijna, rzeka, więc, 

 wobec swego szybkiego biegu, stara aię utrzymać ten nadany jej kierunek prosto- 

 linijny, który w razie przedłużenia wypadłby na miejsce smoka II. W ten sam spo- 

 sób objaśniam sobie również i gwałtowniejsze zmienianie się dna przy smoku II, 

 gdyż piaski, nadchodzące od smoka I zostają przez prąd rzeki, uderzający w to 

 miejsce, silnie naciskane i spiętrzają się prędzej, a następnie po przepchnięciu 

 piasków, tworzące się głębiny trwają dłuższy czas, niż w innych miejscach, mieli- 

 zny zaś krócej. 



Wspomniałem poprzednio, że z początkowych kilkoletnich obserwacyj wy 

 wnioskowano, iż lawy piaszczyste rozciągają się na 400 m. Dalsze jednak pomia- 

 ry wskazały, że długość ław dochodzi do 1000 m, a nawet więcej. To zjawisko u- 

 widocznia również tablica. Odległości między smokami II al, la III wynoszą po 

 450/77, tymczasem w czerwcu 1897 r., a także w maju i czerwcu 1903 r., wszystkie 

 smoki były pokryte ciąglemi piaskami. 



Na zakończenie, uzupełniając pracę ś. p. J. Słowikowskiego, dodaję, że 

 ze względu na zmienność dna Wisły (brzegi pod Warszawą są Wzmocnione) czer- 

 panie wody do wodociągów miejskich odbywa się, poczynając od końca 1906 r. za- 

 pomocą sztucznych zatok, wykonanych przy brzegach. Z chwilą wybudowania za- 

 tok zostały pokonane trudności, związane z czerpaniem wody wprost z rzeki w cza- 

 sie jej zamarzania, gdyż zatoki pokrywają się lodem w temp. — 1,2°C i igły lo- 

 dowe w nich się nie tworzą, zjawiska zaś, towarzyszące zamarzaniu Wisły powta- 

 rzają się rok-rocznie. 



