Jeziora w guberni Witebskiej, 



(powiat Newelski). 



Przez W. Leśniewskiego. 



I. 



Tak zwana „wyżyna środkowo-rossyjska" swoją częścią zachodnią zajmuje 

 prawie całą gub. Witebską, przez co powierzchnia jej przedstawia się górzystą. 

 Część wschodnia tej guberni jest znacznie wyżej położona od zachodniej, najwyż- 

 sze zaś pasmo wzgórz przecina ją z północy na południe mniej więcej według li- 

 nii południka Pułkowskiego (29 od Greenwich) od granicy z gub. Pskowską przez 

 Newel, Horodek i dalej na południe przez Witebsk 1 ). Pasmo to wznosi się nad 

 poziomem morza na 700 stóp, a w niektórych miejscowościach nawet wyżej, jak 

 np. na północ od Horodka jest wzgórze wzniesione na 952 stopy-). Powiaty 

 położone bardziej na zachód, np. Dryzieński, Siebieski są niższe i wysokość 

 ich nad powierzchnią morza nie przenosi 500 stóp; najniższy poziom zajmują po- 

 wiaty Dyneburski i Rzerzycki w swych północno-zachodnich częściach. 



Wzgórzysta powierzchnia całej gub. Witebskiej nosi wyraźne ślady istnie- 

 jących tu niegdyś lodowców: charakterystyczne wzgórza, doliny, kamienie i jeziora 

 świadczą o tern bardzo wymownie, tworząc widoki o wybitnym charakterze miej- 

 scowości morenowych. Jeziora gub. Witebskiej, zamieszczone na mapach sztabu 

 generalnego (skala 5 wiorsty w 1' calu), podług obliczeń Strzelbickiego sięgają 

 pokaźnej liczby 2509, a wyrażone w procentach zajmują 28,8°/ całej powierzchni 

 guberni. Limnologia jednak naszego kraju znajduje się dopiero w stadyum em- 

 bryonalnem ;i ). Z tern większą więc skwapliwością przyjąłem propozycyę swego na- 

 uczyciela, prof. uniwersytetu Mosk., Anuczyna, zbadania o ile to będzie możebne 

 choć kilku jezior w gub. Witebskiej. Przez lato 1903 r. zdążyłem zbadać 15 jezior 

 w okolicy Newla. położonego w pasie najwyższych wzgórz gub. Wit. 1 ) Wszystkie 



J ) Mapa Ros. Europ. Tillo: skala 40 Wiorst w 1 cal ang. 



2 ) Liczby podane podług Strzelbickiego. 



3 ) Jak zapewnia prof. Anuczyn (Oziera obtasti istokow Wołgi i t. d.) badania nau- 

 kowe jezior w Rossyi a na Biatej Rusi w szczególności zaczęły się dopiero w 1894—95 r. 



4 ) Rezultatem tych badań była niniejsza rozprawka, pierwotnie drukowana W czaso- 

 piśmie „Zemlewiedenie" nakładem ,,T-wa Miłośników przyrodoznawstwa, Antropologii i Etnogra- 

 fii" w Moskwie (1904 I-II) a następnie wydana w odzielnej odbitce. Wydanie polskie prawie się 

 nie różni od rossyjskiego, pomijając niektóre dodatki (np. profile jezior] i notatki historyczne, do- 

 tyczące pewnych miejscowości wypowiecie Newelskim, związanych z przeszłością polską. Wstęp 

 też nieco zmieniłem, usuwając zbyteczny podług mnie balast drobnych szczegółów, zastąpiłem 

 go uwagami ogólnemi. 



