W. LEŚNIEWSKI —JEZIORA W GUBERNII WITEBSKIEJ 



11 



tego woda Czersna kryształowo czysta, zimna, przezroczysta: krążek podczas 

 bardzo pochmurnej pogody zacząt znikać dopiero na głębokości 3,5 m. Ogól- 

 ny odcień wody zielonkawy. Dno jeziora piaszczyste, w wielu miejscach ka- 

 mitiiiiste i sonda niejednokrotnie natrafiała na cale gromady kamieni. Fauna je- 

 ziora obfita i różnorodna; opowiadali mi rybacy, że poławiali nawet duże. egzem- 

 plaize sumów — osobiście jednak przekonać się o tern nie miałem sposobności; 

 pomimo obfitości ryb polowy nie bywają dobre z powodu głębokości jeziora. Czer- 

 sno jest uważane za jedno z najgłębszych jezior w naszej okolicy: głębokość 18 

 19 m można znaleść w wielu miejscach, znalazłem nawet w północnej części je- 

 ziora na SW od wyspy wyrwę 20 m głęboką. Dno jeziora bardzo nierówne: wyr- 

 wy, wzgórki („sopki", jak nazywają się u miejscowych mieszkańców), kupy kamie- 

 ni ciągle dają się odczuwać pod sondą; godne jest uwagi, że najgłębsze miejsca 

 jeziora zupełnie się zgadzają z długą osią Czersna, wyciągniętego z SW na NO; 

 na tej linii największych głębokości znalazłem też opisaną wyrwę 20 m głęboką. 

 Brzegi jeziora bardzo strome: o kilka sążni od lądu pranie wszędzie głębokość do- 

 chodzi 8 — 10 pi, głębokością odznacza się szczególnie brzeg wschodni, na którym 

 przebiega plant kolei Petersbursko-Witebskiej; tylko Wązkie „tuki" stosunkowo nie 

 są głębokie: 8 m największa w nich głębia. Co dotyczę temperatury jeziora, to 

 na głębokości 0,5 m t°~20,2 n , a na dnie t" — 11°, najniższa jednak t° znaleziona by- 

 ła na głębokości Mm gdzie wynosiła 10,5° '). Warstwa przeskoku zaznaczyła się 

 bardzo wyraźnie: temperatura 20,2° stale trzymała się do 8 m, następnie na głę- 

 bokości 10 m gwałtownie spada do 14,1" (na 9-cio metrowej głębokości t° — 16,9°). 

 Obniżanie się t° w dalszym ciągu odbywało się bardzo stopniowo. 



Jezioro Czersno wązkim i długim pasem ziemi oddziela się od najbliższe- 

 go swego sąsiada jeziora Mielkie-Zawiereże i łączy się z niem zapomocą szero- 

 kiego rowu (inaczej nazwać nie można), w którym woda zależnie od stanu pogo- 

 dy, wiatru i t. d. płynie to z Czersna do Miełkiego-Zawiereża, to w kierunku od- 

 wrotnym, co dowodzi jednostajnego poziomu tych dwu jezior. Innym rzeczkom 

 Czersno nie daje początku i samo nie przyjmuje żadnych. 



Jezioro Miełkie stanowi połowę jednego dużego jeziora, którego druga po- 

 łowa nazywa się Zawiereże. Jeziora łączą się ze sobą wązką (30—40 sążni) cieś- 

 niną, zwaną przez mieszkańców okolicznych „wrotami". Okolice Miełkiego-Za- 

 wiereża takie same jak i Czersna: widzimy te same wzgórza wyższe i niższe o spad- 

 kach bądź łagodnych, bądź stromych, to samo mnóstwo kamieni, rozrzuconych po 

 żwirowatym gruncie. Jednak każdą połowę Miełkiego-Zawiereża należy opisać od- 

 dzielnie, ponieważ w wielu szczegółach różnią się od siebie. Miełkie stanowi pół- 

 nocną wydłużoną część całości Mielkie-Zawiereże i jest okolone nizkiemi, często 

 nawet blotnistemi brzegami, które dopiero w pewnem oddaleniu od jeziora stopniowo 

 się wznoszą i nakoniec nieznacznie zlewają się z okolicznemi brzegami. Linia 

 brzegu tworzy łagodne zaokrąglenia i nieduże zatoki. Forma jeziora podlugowata 

 i wydłużona z SSW na NNO. Nazwa jeziora (miełkie znaczy płytkie) zupełnie od- 

 powiada rzeczywistości: w jednem tylko miejscu (w północnej części) znalazłem 



ażeby zajmował położenie poziome i za liczbę wyrażającą przezroczystość wody przyjmujemy głę- 

 bokość', na której tracimy go z oczu; naturalnie takie oznaczanie jest czysto subjektywne, bo za- 

 leżne od sity w/roku badającego, pogody i t. d., a więc nie może rościć pretcnsyi do ścisłości. 



') Prawdopodobnie w danym przypadku mamy t zW. „stratification inverse" Fore- 

 la— bardzo oryginalne zjawisko, które jednak dotychczas jeszcze nie zostało dostatecznie zba- 

 dane pomimo usiłowań wybitnych specyalistów, jak np. Halbfassa. 



