14 



DZIAŁ II. MISCELLANEA. 



Plisą a „kałuża/' wznosi się wzgórek, niewysoki ale bezwarunkowo lodowcowego 

 pochodzenia; przypuszczać przejście pod tym wzgórkiem uważam conajmniej za 

 ryzykowne. Mojem zdaniem jest to pozostałość jeziora będącego tu niegdyś i two- 

 rzącego całość z Plisą, Woloczeńcem i Ukrytem. Jezioro stopniowo od brzegów 

 zarastało mchem, zmniejszało się w swej powierzchni, jak to i dzisiaj często wi- 

 dzimy — ostatecznie powstała błotnista łąka z „oknem" w środku. Takich , .okien" 

 w okolicy Newla dużo można znaleść, szczególnie na błotach otaczających jeziora. 

 Tych „okien" jednak nie należy uważać za jednoznaczne ze źródlanemi „oknami" 

 poleskiemi, opisanemi przez Timkowskiego 1 ): analogii w tworzeniu się ich niema. 



Jezioro Pliskie bardzo jest wydłużone z SW na NO, tworząc mnóstwo 

 zatoczek, półwyspów, „łuk" — przez co forma jego jest bardzo nieprawidłowa. 

 W jeziorze zaznaczają się wyraźnie 5 części: południowa i 2 północne. W części 

 południowej napotykamy znacznie mniej zatok i w środku, nieco na S od zatoki, 

 do której wpada Haranka, znajdujemy najgłębsze miejsce jeziora (10,5 m)\ w in- 

 nych miejscach głębokość nie przenosi 7,5 m. Środkowa część jeziora, gdzie się 

 schodzą wszystkie trzy jego promienie, najszersza i najgłębsza - niema tu miejsc 

 plytszych od 7 m a max. głębokości 8— 9,5 m\ tutaj też znajdujemy największą 

 wyspę jeziora. Rzeczka Haranka, biorąca początek w jeziorze Poznajowskiem, 

 odleglem od Pliskiego o jakie 1,5 wiorsty, wpada do długiej skierowanej na SO, 

 zatoki tej części jeziora. Wysokie brzegi północno-zachodniej części Plisy jakby 

 ścisnęły jezioro i ze wszystkich części ta jest najwęższa i właściwie sprawia wra- 

 żenie tylko bardzo długiej i ważkiej zatoki jeziora, — wejście do tej „luki" ma głę- 

 bokość 10 w, reszta „plosa" — 6,5 m\ w tej części jeziora też znajdujemy jednę 

 wysepkę. Wązki wysoki grzbiet wzgórków oddziela to „ploso" od 3-iej części 

 jeziora prawie dwa razy krótszej od północno-zachodniej ale znacznie szerszej od 

 tej ostatniej. Ta trzecia część jeziora, plytsza od pierwszej i drugiej, jest rozdzie- 

 lona trzema wyspami, leżącemi jedna za drugą prawie na linii środkowej, na część 

 zachodnią plytszą i wschodnią głębszą. We wschodu, max. głębokości 8,75 m, gdy 

 tymczasem w zachodniej tylko jedno miejsce ma 7 m. Na N ta część jeziora 

 staje się bardzo płytką i daje początek krótkiej (2 wiorsty) ale stosunkowo szero- 

 kiej międzyjeziornej rzeczce Plisie, płynącej do jeziora Newelskiego. Dno Plisy 

 pokrywa warstwa ciemno-zielonego szlamu takiej grubości, że sonda zanurzała się 

 w błocie, jak i w jeziorze Newelskiem, na cały metr, a wiosła łodzi ciągle się za- 

 czepiały o długie wężowe łodygi lilij wodnych, nenufarów i wogóle roślin wod- 

 nych; w innych miejscach jeziora takiej obfitości roślin nie znajdujemy, chociaż 

 wszystkie brzegi gęsto zarosły sitowiem. Przemieszkują w Plisie zwykle nasze ry- 

 by: leszcze, okonie, plotki i in., ale polowy bywają bardzo niejednostajne. Prze- 

 zroczystość wody dość wysoka, bo znikanie z oczu białego krążka nastąpiła na głę- 

 bokości 2 m. Co do temperatury, to była znaleziona „warstwa przeskoku" między 

 5 a 5,5 m z 20° do 17,5"; 



na głębokości 6 metrów t"=16,9° 



7 16° 

 •u u ' ii a iyj 



Jl 11 P )) M 1>J,£7 



15 5° 



11 }1 ** 11 11 »»i»J*» • 



Na głębokości 10,5 /;/, t. j. na dnie, t° była nieco wyższa, mianowicie 15,7° -). 



>) Polesskija okna. „Zemlewiedenje" 189'.). IV Ks str. 29. 



-) W danym przypadku wzniesienia się t° nie należy tłumaczyć przez „stratification 

 inverse" Forela lecz przez .rozkład obumarłych części roślin skupiających się na dnie: ciepło 

 wytwarzające się skutkiem gnicia roślin przechodzi na dolną Warstwę wody. 



