W. LEŚNIEWSK1.-JEZIORA W GUBERNI WITEBSKIEJ. 



17 



i wysokości brzegów można byłoby sądzić o bardzo znacznych obniżeniach gruntu, 

 gdy tymczasem max. głębokości nie sięga ponad 15.5 m, a przeważająca głębo- 

 kość 8—9 m. Część zachodnia głębsza od wschodniej. Linia środkowa całej za- 

 chodniej połowy nigdzie nie ma głębokości mniejszej od 12 m, gdy tymczasem 

 część wschodnia (ploso ostrowskie) ma tylko 8 m i tylko w kącie między wsią 

 Ostrowem a Stankiem (Amelianowem) znajduje się wgłębienie 10,5 ///. Wszyst- 

 kie zatoki i „łuki" wielkiego Iwana nie przewyższają 5,5 m. Co dotyczę tempe- 

 ratury, to można było zauważyć bardzo powolne obniżanie się jej z głębokością 

 w całej masie wody, z 17,4° na głębokości 1 metra do 17,2° na dnie, t. j. na głę- 

 bokości 15,5 ///. Przezroczystość wody— 2 ///. Oprócz rzeczek, jezioro zasilają 

 źródła nadbrzeżne i prawdopodobnie podwodne; z nadbrzeżnych 3 największe 

 znajdują się niedaleko folwarku Siemionowo (północno-wschodni brzeg jeziora) 

 i 2 źródła koło wsi Stefanowa, t. j. w przeciwległym rogu jeziora. Oprócz Kara- 

 taja do wiekiego Iwana wpada tylko kilka małych rzeczek, co pozwala właśnie 

 przypuszczać istnienie źródeł podwodnych. 



Wązką i 250 sążni długą cieśniną wielki Iwan łączy się z małym (małe 

 ploso), który, będąc o połowę mniejszym od dużego, ma formę czworokąta nie- 

 prawidłowego. Brzegi tego jeziora nie wznoszą się wysoko ponad poziom wody, 

 dno równiejsze i nie tworzy mielizn; wyspy nieliczne, głębokość znacznie mniej- 

 sza, — najgłębsze miejsca w północno-zachodniej części jeziora wynoszą tylko 7,5 

 metra. „Warstwy przeskoku t°" niema, przezroczystość wody taka sama jak 

 w wielkiem plosie. Do małego plosa, oprócz cieśniny łączącej go z dużem, 

 wpada jedna tylko rzeczka na północy (na W od wsi Klatki) i bierze początek 

 opisana już rzeczka Spaska, która łączy małego Iwana z- Wołodzynią. Godna uwa- 

 gi, że rzeka Karataj wpadająca do W „plosa", nie ginie w nieni — przeciwnie - 

 przepływa wielkie ploso, następnie cieśninę i uchodzi nakoniec do małego „plosa"; 

 prąd wody daje się zauważyć nietylko wiosną podczas wielkich wód ale i wśród 

 lata: kij, rzucony do Karataja, bez zatrzymania, zręcznie wymijając wyspy, odbywa 

 podróż do Małego plosa. 



Wązki tylko pas ziemi oddziela na O małe ploso Iwana od Wołodzy- 

 nią— niedużego, wązkiego, wydłużonego z SW na NO, nieprawidłowej formy je- 

 ziora, którego największa głębokość nie przenosi 5,5 m w północnej części, 

 a w innych miejscach tylko 5 — 5 m. Dno jeziora bagniste, przezroczystość wody 

 słaba. Z północnego końca jeziora, niedaleko od ujścia rzeki Spaskiej, bierze 

 początek rzeczka Wołodzynią, która na wschodzie wpada do Lowaci. 



O pół wiorsty na południe od dużego plosa Iwana— znajdujemy stosun- 

 kowo małe jezioro Czerstwica, które jednak można zaliczyć do ciekawszych w oko- 

 licach Newla. Wązką dolinę zajmuje to jezioro nieprawidłowej, wydłużonej z SW 

 na NO formy, o linii brzegu w najwyższym stopniu połamanej, tworzącej kilka 

 wązkich zatok („łuk"); w południowym końcu jeziora znajdujemy dwie wyspy (na- 

 turalnie nie narysowane na mapach sztabu generalnego). Dno jeziora pokrywa 

 cienka warstwa mułu, w którym często można odczuć pod sondą olbrzymie ka- 

 mienie; brzegi gęsto zarosły sitowiem i tatarakiem. Pod względem głębokości 

 Czerstwica zajmuje pierwsze miejsce wśród 15 jezior opisanych w niniejszej roz- 

 prawce: 22 metry znaleziono w kilku miejscach północnej części jeziora, która 

 jest znacznie głębsza od południowej, gdzie max. głębokości =10,5 m; prawa i le- 

 wa „łuki" południowego końca mają po 5 /;/ głęb. — północne zaś (też dwie) nieco 

 głębsze i dochodzą G /;/. Zresztą najlepiej dają Wnioskować o głębokości tego je- 



