20 



DZIAŁ II. .MISCELLANEA. 



jednostajna dla wszystkich głębokości: 1 metra — t°=18,7°; głębokość 8 metrów — 

 t°=18,2°. Do Jezieryszcza wpada dużo rzeczek i strumieni, a bierze początek 

 tylko rzeka Obol. 



V 



Po bliższem poznaniu szczegółów pozostaje mi tylko dokonać streszczenia 

 i dodać niektóre uwagi nad limnologią miejscowości, gdzie znajdujemy opisane 

 jeziora. Co do formy nasze jeziora mogą być zaliczone do pierwszych dwu ty- 

 pów jezior lodowcowych według podziału prof. Pencka, mianowicie do jezior nie- 

 prawidłowo zaokrąglonych (szerokozatocznych) i do jezior o długich wyciągnię- 

 tych lożach (wązkodolinowych); jezior trzeciego typu — okrągłych, głębokich, wy- 

 płókanych wyrw nie udało mi się zbadać, chociaż i takie w naszej miejscowości 

 bezwarunkowo są — np. Woloczeniec, Demianice i in. dużo mają wspólnego z tym 

 typem. Wszystkie zbadane przeze mnie jeziora odpowiadają warunkom t. zw. 

 „wgłębień morenowych" i posiadają faliste, pokryte wyrwami dno. Do drugiego 

 typu (wązkodolinne) można zaliczyć 5 jezior: Plisa, Czerstwica, Wołodzynia, Zmie- 

 ino i Poznajowskie, to ostatnie jednak nie zupełnie odpowiada warunkom tego 

 typu, ale w każdym razie więcej niż pierwszemu. W większości naszych jezior 

 daje się zauważyć pewien stały kierunek ich długiej osi; fakt ten był zaznaczony 

 przez prof. Anuczyna dla jezior Pskowskiej i Twerskiej gub.; tam dominującym 

 kierunkiem jest NW — SO, chociaż i kierunek prostopadły względem tego jest 

 „zjawiskiem dość zwykłem" : ); badania W. Zarzeckiego niektórych jezior gub. 

 Mohylowskiej stwierdziły również fakt powyższy: przeważnym kierunkiem długiej 

 osi jeziora jest NW — SO 2 ). W powiecie Newelskim daje się zauważyć ta sama 

 prawidłowość, tylko przeważającym kierunkiem jest SW — NO; takich jezior z licz- 

 by opisanych przeze mnie mamy 11, jezior zaś z kierunkiem SO — NW tylko dwa: 

 Jezieryszcze i bodaj małe „ploso" Iwana. Godna uwagi, że kierunek długiej osi 

 większości jezior zgadza się nie tylko z największą głębokością lecz i z najwię- 

 kszą liczbą wyrw W dnie jeziora, np. wielkie „ploso" Iwana największe głębie po- 

 siada wzdłuż linii południka i długa oś jego ma kierunek S — N; to samo powie- 

 dzieć można o Plisie, Czerstwicy, Czerśnie i t. d. 



Co do obniżania się temperatury z głębokością (porówn. załączoną tabli- 

 cę temperatury i dyagram), to w naszych jeziorach daje się zauważyć dwojakie 



W tem miejscu, gdzie teraz mamy tylko kawał pola zwany „Horodyszczem", stało bo- 

 gate miasto; mieszkało w niem siedmiu bohaterów. Cala praca ich życia skierowana była 

 ku temu, by zimny lód nie skuł fal ich rodzimego jeziora i za każdym razem, gdy się zbliżała 

 zima, ze swym mrożącym oddechem — bohaterowie siadali na brzegu i... dmuchali na jezioro, ile 

 mieli sił w płucach: straszne huragany zrywały się, fale piętrzyły się na falach i nie pozwalały 

 zimie skuć się lodowemi kajdanami. Jeśli wichry" nie mogły dać rady potężnej zimie, bohaterzy 

 wyrywali dęby, wchodzili po kolana W wodę i ciskając dęby i olbrzymie kamienie, kruszyli lód. 

 Dużo, dużo lat zwycięstwo było po stronie bohaterów,— przez długie lata Wolne fale jeziora to- 

 czyły się od brzegu do brzegu. Ale nakoniec i bohaterom nie starczyło sil i tchu w piersiach 

 i zginęli wszyscy „co do jednego". Przekopali oni rów przez swoje miasto i napuścili wody 

 z jeziora na łąkę, która teraz stanowi część jeziora pod nazwą „Mieskie" jezioro, położyli się 

 na jego dnie, zabrali tylko z sobą złote samowary (sic !?), przykryli się olbrzymiemi kłodami 

 i zginęli pokryci zimnym lodem. 



') D. N. Anuczyn. Oziera obłasti istokow Wołgi i werchowjew Zapadnoj Dwiny. 1898. 



?) Zarzecki. Oziera Siennenskago ujezda MohyleWskoj gub. Zemlewiedenje, 1905, 

 zeszyt II i III Przytaczam rozprawy o jeziorach tylko miejscowości bliższych, nie wchodząc 

 W rozpatrzenie literatury limnologicznej okolic dalszych. 



