24 



DZIAŁ II. MISCELLANEA. 



późną wiosną, a także i wczesną jesienią są tu rzadkością. Słowem, odpowiednio 

 dostateczna ilość pary wodnej w powietrzu jest jakby regulatorem najważniejszych 

 dla naszych celów zjawisk atmosferycznych; ona to czyni klimat łagodnym, umiarko- 

 wanym i takim, w którym czynność fizyologiczna roślin może odbywać się bez przer- 

 wy normalnie w odpowiednio długim czasie i roślina ma możność wytworzenia pro- 

 duktu idealnego. Ale wszystkie te sprzyjające wegetacyi warunki w razie zmniejszenia 

 się lub niedostatecznej ilości pary wodnej w powietrzu zmieniają się, maleją i nikną 

 stopniowo i proporcyonalnie do ilości tejże. Tylko z tego powodu mogą nastąpić 

 tak raptowne zmiany w temperaturze powietrza i wszystkie zjawiska właściwe klima- 

 towi kontynentalnemu, przeszkadzającemu w normalnym rozwoju wegetacyi. 



Zjawiska te dobrze są znane rolnikom: chłodne nocy, gorące dnie, krótka 

 wiosna, późne przymrozki, silne upały, raptowne wysychanie powierzchni ziemi, 

 częste, bardzo długo trwające suche wiatry, małe ilości wilgoci i brak opadów, krótki 

 okres wegetacyi, przerywany to chłodem, to upałem i posuchą. 



Aby mieć pojęcie o tym dobroczynnym, olbrzymim zasobie pary wodnej 

 w powietrzu, o tej niewidzialnej dla naszego oka zasłonie chroniącej wszystko żyjące 

 na powierzchni naszej planety od zagłady, dostatecznem będzie przypomnieć, że pod- 

 czas miernie ciepłego dnia letniego i niezachmurzonego firmamentu, jedna wiorsta 

 sześcienna powietrza zawiera w postaci pary około jednego miliona wiader wody i że 

 ilość ta, podczas parnego lecz wciąż jeszcze pogodnego dnia, przed burzą dochodzi 

 zawsze blizko do dwu milionów wiader. Z tego możemy sądzić, że z takich zasobów 

 wilgoci, tam gdzie ich wiatry nie unoszą, pulchna powierzchnia ziemi może absorbo- 

 wać potrzebną roślinom wilgoć i nie cierpi tak od posuchy w razie braku opadu. 



Wiadomo, że ilość pary wodnej w powietrzu zmniejsza się w Europie w mia- 

 rę oddalania z zachodu na wschód, ponieważ większa część pary wodnej pochodzi 

 z oceanu Atlantyckiego; z tego też powodu zrozumiemy, że wogóle produkcya go- 

 spodarstwa rolnego w krajach wschodnich z przyczyn naturalnych będzie mniej za- 

 bezpieczona niż na zachodzie. A że z małemi tylko zmianami, zależnemi od lokal- 

 nych i topograficznie wyjątkowych położeń niektórych miejscowości, urodzaje są 

 wogóle mniejsze na wschodzie niż na zachodzie, o tern nas jasno przekonywają dane 

 statystyki rolnej. 



Podług źródeł wiarogodnych (ze statystyki francuskiej i podług J. Blocha 

 z r. 1891) urodzaje średnie pszenicy z wielu lat są następujące: 







z 1 hektara 



z 1 desiatyny 



stosunek 







hektolitrów 



pudów 





Anglia 





28,0 



138,26 



100 



Francya i 



Belgia . . 



. 19,6 



96,78 



70 



Niemcy 





17,15 



84,68 



61,24 



Austrya 





14,12 



69,72 



50,42 



Królestwo 



Polskie . 



10,53 



52,0 



37,61 



Cesarstwo 



Rossyjskie 



9,30 



45,92 



33,21 



Uwzględniając wysoki stan kultury rolnej w zachodnich krajach Europy, 

 łatwo zrozumiemy, że ogromne te różnice w urodzajach są w znacznej części rezul- 

 tatem tejże kultury, wysokiej na zachodzie a nizkiej na wschodzie. Aby zbadać grun- 

 townie wpływ warunków klimatycznych, należałoby przeprowadzać doświadczenia 

 przez długi szereg lat z jednym i tymże gatunkiem ziemi i z takąż uprawą, słowem, 

 aby służyły za podstawę doświadczenia identyczne warunki kultury, z wyjątkiem kii- 



