J. KOPISTA.— UWAGI O WPŁYWIE KLIM ATI \ 



25 



matu. Nie mając możności wykonać takiego racyonalnego doświadczenia, porównaj- 

 my rezultaty urodzajów z wybornych gruntów i takicjżc uprawy, która przez wiele 

 lat zwracała ziemi z nawozem wszystkie najważniejsze części pożywne. Średnie uro- 

 dzaje pszenicy w takich warunkach z danej przestrzeni są następujące: 



z 1 ha hi z 1 dest. pud. stosunek 

 Anglia (Lewes Gilbert) . . . 31,73 156,68 100 



Francya (Ł *"Y ła ) . . 27,1 133,82 85,4 



v fc. Rjsler, jezioro Uenew/ 



Rossya fej&g^ .... 18,21 90,0 57,7 



Z porównania tych rezultatów możemy mieć już pewne pojęcie o wpływie 

 klimatu na urodzaje. Widzimy tu mniejsze różnice zbiorów średnich aniżeli w zesta- 

 wieniu poprzedniem, ale tylko z tej przyczyny, że gatunek ziemi w porównaniu tern 

 jest tu i tam przyjęty jako będący w wysokiej kulturze, uprawa wyborna, zwrot 

 części pożywnych zupełny, słowem, wszystkie warunki dla normalnego rozwoju we- 

 getacyi są, jeżeli nie identyczne, to w przybliżeniu też same, oprócz tylko klimatu. 



Jeżeli zatem zbiory średnie z wielu lat i w najbardziej postępowych gospo- 

 darstwach, gdzie wszystkie środki zalecane przez nowoczesną chemię rolniczą i użycie 

 ulepszonych narzędzi do uprawy są zastosowane, to różnica zbioru tych gospodarstw 

 jest rezultatem tylko mniej lub więcej sprzyjających warunków klimatycznych. A po- 

 nieważ z przyczyny wyrokujemy o skutku, to i odwrotnie z otrzymanych średnich 

 urodzajów możemy wyrokować o jakości klimatu, o naturalnej sile produkcyjnej 

 właściwej pewnej miejscowości. 



Boussingault dla kultury pszenicy około Paryża oznaczył empirycznie okres 

 wegetacyi na dni. 160, temper, pow. na 13,4° C, ogólną ilość ciepła na 2144 stopni C. 

 Risler dla pszenicy na brzegu jeziora Genewskiego ogólną ilość ciepła na 2140 stopni. 

 Tymczasem na Ukrainie i na Podolu pod 49° 48' szer. pół. i 44 u 37' dług. od Ferro 

 mamy dni 126, temper. 14,6" C, ilość ciepła 1842°. 



Widocznem jest, że energia produkcyjna promieni słonecznych w znacznie 

 krótszym okresie wegetacyi i wobec mniejszej ilości ciepła mniej też produkować 

 będzie. A jeżeli w miarę posuwania się ku zachodowi stwierdzono już tak znaczne 

 różnice w urodzajach i tak znaczne odstępy od normalnego okresu wegetacyi, to 

 prawdopodobnie dalej na wschód różnica wystąpi jeszcze wyraźniej. Ostatecznie 

 więc co do wpływu klimatu na urodzaje zboża w Europie środkowej dochodzimy do 

 następującego wniosku: jeżeli na wyspach W. Brytańskich otrzymano z danej przestrze- 

 ni urodzaj normalny ziarna w ilości 100, to wskutek mniej sprzyjających warunków 

 klimatycznych w środkowej zachodniej części Europy on będzie wynosił 75, a w pań- 

 stwie rossyjskiem 50. 



W takiem też przybliżenie stosunku jak średnic urodzaje pszenicy są też 

 i zbiory innych gatunków zboża, ozimego i jarego; podług danych statystycznych 

 wypada z 1 hektara w hektolitrach: 





Żyto. 



Jęczmień. 



Owies. 



Stosunek jarzyny 







"33,1 



33,1 



100 



Francya i Belgia 



. 18,0 



23,9 



30,5 



82,1 





15,0 



22,2 



25,1 



71,4 



Austro- Węgry. . . 



. 12,4 



18,9 



18,9 



57,3 



Rossya 



. 8,9 



7,3 



12,9 



30,5 



Również i co do okopowych, szczególnie buraków cukrowych, otrzymujemy 

 podobny rezultat: różnica w urodzaju jest i tu znaczna, chociaż nie w takim stopniu, 



