28 DZIAŁ II. MISCELLANEA. 



Dopiero kosztem wielkich nakładów czynione irygacye, rozpoczęte w stepacli 

 Turkiestanu, mogą stopniowo zmienić pustynie w pełne życia oazy, i będą nieza- 

 wodnie, jeżeli tylko w wielkim rozmiarze zostaną uskutecznione, wywierały bardzo 

 dobroczynny wpływ i na klimat w stepach Europy wschodniej. 



III. 



Na podstawie danych statystycznych o urodzajach krajowych i zachodnio- 

 europejskich i uzasadnionego poglądu o wzajemnym stosunku siły produkcyjnej 

 promieni słonecznych do roślinności, również i na podstawie istniejących zjawisk 

 atmosferycznych, dochodzimy do wniosku pierwszorzędnej wagi dla gospodarstwa 

 rolnego, że z powiększeniem się produkcyi materyi organicznej poprawia się i ła- 

 godnieje klimat. 



Poprzestając na tym wywodzie i pomijając wszelkie rozważania teoretyczne 

 o mogących nastąpić zmianach, ale uwzględniając tylko rezultaty już oparte na 

 faktach metody indukcyjnej, zwrócimy tu uwagę na te ważne reformy w gospodar- 

 stwie rolnem, jakiemi są: 1) przejście z trójpolówki do systemu racyonalnego pło- 

 dozmianu i 2) dołożenie starań w tern celu, aby zamiast ugorów rozpowszechnić 

 kulturę roślin motylkowych (Papillionacee) i pasze. Nie trzeba nam zwalczać tych 

 poglądów, czy ugór jest dla naszych urodzajów koniecznym; rezultaty w całej Euro- 

 pie zachodniej a po części i w postępowych gospodarstwach krajowych, są najlepszym 

 tego dowodem, że zakorzeniony ten zwyczaj nie ma racyi bytu. Postępy i ważne 

 odkrycia nowoczesnej chemii rolniczej, również i praktyka uczą nas przeciwnie, że 

 ziemia, zamiast leżeć ugorem, produkując rośliny motylkowe (wszystkie gatunki ko- 

 niczyn, łubin, wykę, groch i t. d.) wzbogaca się w jeden z najważniejszych pier- 

 wiastków, mianowicie w azot, potrzebny najbardziej na tych gruntach, gdzie od wie- 

 ków tylko zboża były zasiewane. Korzyści z przejścia od trójpolówki do gospodar- 

 stwa bez ugoru są widoczne dla każdego zdrowo myślącego gospodarza: nie tylko 

 ze względu na powiększenie się zbioru, otrzymanie dobrej paszy dla inwentarza, 

 uzyskanie większej ilości i lepszego nawozu i wzbogacenie gruntu w azot, ale 

 szczególnie dla tego, że rośliny motylkowe i t. p. udają się u nas wybornie w odpo- 

 wiednio krótszym okresie wegetacyi i wywołują poprawienie własności fizycznych 

 gruntu. 



Nie możemy wdawać się tu w sprawy drobiazgowej praktyki gospodarczej, 

 jakby odpowiednio do miejscowych warunków postępować należało, gdyż warunki te 

 pod względem jakości i ilości gruntu, miejscowych potrzeb i kapitału obrotowego są 

 tak różne, że jakieś prawidła ogólne nie mogą być tu ustalone. Są to zadania do- 

 świadczonych agronomów praktycznych, profesorów teoretyków, wreszcie i organów 

 rządowych; nadmienimy tylko, że dzięki wprowadzeniu projektowanej reformy, jedno- 

 cześnie dałoby się osiągnąć zasadnicze uregulowanie kwestyi władania ziemią. 



Na podstawie wieloletnich rezultatów, otrzymanych z postępowych gospo- 

 darstw krajowych, gdzie niema ugoru, albo w nieznacznych tylko rozmiarach, może- 

 my, nie wdając się w żadne przypuszczenia, wziąć z praktyki pewne dane i przybli- 

 żenie obliczyć te olbrzymie sumy bogactwa narodowego, dające nam jasne pojęcia 



doniosłości i znaczeniu reform wspomnianych. 



Z załączonych już poprzednio danych statystycznych podług J. Blocha i z in- 

 nych wiarogodnych źródeł wiemy, że wysokość urodzajów ziarna pszenicy ozimej 



1 zboża jarego w razie trójpolówki stanowi około 46 pudów średnio z 1 dziesięciny. 



