12 



DZIAŁ II. — GEOLOGIA Z CHEMIA. 



Ponieważ roboty górnicze na naszych i śląskich kopalniach galma- 

 nowych wielokrotnie stwierdziły podobny do opisanego pierwszego typu 

 sposób wdzierania się dolomitu galmanorodnego w leżący niżej wapień, 

 więc objaśnienie powstania tego typu zagłębień nasuwa się sarno przez 

 się: Jest to próżnia pozostała po zwietrzeniu słupa dolomitu, wewnątrz 

 wapienia podstawowego, który łączył się uprzednio z warstwami pokry- 

 waj ącemi wapień. 



Objaśnienie to należy przyjąć dla przypadków, kiedy wapień nie 

 jest silnie rozmyty, wogóle dla części złóż w pasach pobliskich z do- 

 lomitami. 



Objaśnienie typu lejkowatego podał Anthals, wVozprawie swej o zło- 

 żach rud wapienia muszlowego na Śląsku Górnym. Zdaniem jego są to 

 zaklęśnięcia powierzchni spowodowane przez osunięcia się wapieni pod- 

 mytych przez podziemne strumienie wód, które cyrkulowały lub cyrkulują 

 w wapieniu porowatym (Cavernoser Kalk Ecka), a który stanowi jednę 

 z dolnych warstw wapienia podstawowego. Objaśnienie to w całości mo- 

 żna zastosować do opisywanej przez nas okolicy i należy mu nadać 

 szersze znaczenie. Ponieważ kształt osunięcia się powierzchni ziemi, po 

 zawaleniu się istniejącej w niej pieczary, zależy od poziomu położenia 

 tej pieczary i jej wielkości, przeto lejkowate zaklęśnięcie utworzy się, 

 jeżeli zawalisko wyszło ze znaczniejszej głębi. Jeśli osunięcie nastąpiło 

 wskutek zawalenia się pieczary, znajdującej się w pobliżu powierzchni, 

 to kształt jego będzie zbliżony do typu pierwszego. Myśl tę potwier- 

 dza istnienie w Górze Siewierskiej głębokiej pionowej pieczary w wapie- 

 niu podstawowym. 



Istnieje nareszcie i trzeci typ złóż, mianowicie gniazda w szczeli- 

 nach. Te ostatnie możemy podzielić na dwie grupy: 1) Szczeliny wie- 

 trzenia, drobne, nader częste, lecz zawierające tylko bardzo małe gniazd- 

 ka rudy. Z tego względu, jak również wobec tego, że ruda w takich 

 gniazdkach powstanie swe zawdzięczać się zdaje nie dolomitom, lecz po- 

 chodzi bezpośrednio z wapieni, jako produkt zamiany chemicznej i różni 

 się przeto zasadniczo od rozpatrywanego przez nas typu, będąc utworem 

 najnowszym, pominiemy bliższy opis tych złóż zupełnie. 2) Szczeliny 

 dyzlokacyjne stosunkowo rzadkie. 



Złoża tego ostatniego typu znam tylko w Grodźcu. Na górze zwa- 

 nej Kijową istnieje kamieniołom dla fabryki cementu, otóż przecięto 

 tutaj głęboką szczelinę w wapieniach, ciągnącą się z Z Z Pd na Pn W W, 

 która na całej swej, dotąd poznanej długości (koło kilometra) jest 

 zapełniona przez żółte i czerwone gliny pośrodku i rumowisko wa 

 pienne z boków. Strona północna tej szczeliny, jak to wskazuje poło- 

 żenie ławic wapienia, jest zrzucona na dół o jakie 4 metry. Otóż w pa- 

 ru miejscach w uskoku tym, zamiast gliny, znajduje się ruda żelazna, 

 którą pozostawiono po wybraniu wapieni w postaci kopców. 



