50 DZIAŁ III. — BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



i mchów zajmujących miejsca wolne pomiędzy drzewami i krzewami 

 napróżno szukalibyśmy innych roślin, które moglibyśmy dostać nie na- 

 rażając się na pokłucie igłami jałowca. To rozpanoszenie się jałowców 

 jest skutkiem biernej opieki, jaką nad niemi rozciąga bydło. Wistocie, bydło 

 pasie się w lesie, wyjadając wszystko, co przedstawia jakąkolwiek war- 

 tość pożywną i prócz tego wydeptuje wszystkie rośliny wątlejsze, a więc 

 zielne i młode drzewka wraz z korzeniami. Jałowiec, jako krzew twar- 

 dy i kolący, nie nadaje się na paszę dla bydła i nie bywa przez nie 

 zbyt uszkadzany. Ponieważ wszelkie inne rośliny, które mogłyby 

 szkodzić rozwojowi jałowca, są przez bydło niszczone, więc rozrasta się 

 on w najlepsze. Jałowiec nie lubi zacienienia, wskutek czego w lasach 

 cienistych, jakiemi są lasy nie niszczone w ten lub ów sposób, przytrafia 

 się rzadko, lub wcale nie rośnie. Rozwielmożnienie się jałowca w la- 

 sach niecienistych (prócz sosnowych, o których już wspomniałem) wi- 

 działem w zachodniej części powiatu słuckiego, gdzie rósł on w gajach 

 brzozowych. Jeszcze bardziej zabój czem. niż zacienienie przez duże drze- 

 wa, jest dla jałowca głuszenie go przez krzewy i wysokie rośliny ziel- 

 ne, stanowiące podszycie leśne. Naturalnie, podszycie takie może istnieć 

 tylko w lasach przez bydło nie nawiedzanych. W takich też lasach bar- 

 dzo rzadko możemy się spotkać z jałowcem. 



Za najlepszy dowód, że z jałowcem ma się rzeczywiście tak jak 

 tu opisałem, mogą nam służyć okolice Puszczy Białowieskiej. Sama pusz- 

 cza, jako składająca się naturalnie z formacyj leśnych, przytem niezna- 

 cznie jeszcze zmodyfikowanych przez człowieka i jego czworonogich 

 współtowarzyszy, nie przedstawia odpowiedniego pola dla rozwoju ja- 

 łowca. Z badań moich poprzedników, jako też i mych własnych wy- 

 nika, że rzeczywiście jałowiec w puszczy jest rzadki, albo co najwię- 

 cej przytrafia się nie często. Na odwrót na południe puszczy ciągną się 

 obszerne pola, szczątki lasów przerzedzonych i zniszczonych, pastwiska 

 i t. d. W tych też miejscowościach jałowiec wyrasta gromadnie wszę- 

 dzie, gdzie tylko jest zabezpieczony od pługa. Najciekawsze jednak zja- 

 wisko przedstawiają miedze polne, których pług nie rusza (w tej części 

 Litwy na polach znajdujemy mnóstwo głazów narzutowych, które z pól by- 

 wają wyrzucane już to na miedze, już to na drogi, co powoduje, że jazda po 

 tych ostatnich, z powodu nierównej wielkości kamieni, jest wprost zabójczą). 

 Miedze takie porastają krzewami jałowca i ciągną się w kształcie sznu- 

 rów wśród pól. Niewtajemniczonemu może się wydawać, że jest on tam 

 umyślnie posadzony. 



Chociaż bydło pomimowoli proteguje jałowiec, lecz naturalnie stwo- 

 rzyć go nie może. Wskutek niezrozumiałych dla nas przyczyn, krzew 

 tak pospolity w zachodniej części Polesia, nie rośnie we wschodniej, 

 chociaż klimat, gleba, przeszłość geologiczna i nakoniec roślinne for- 

 macye w obu częściach jednakie (drobne różnice jakie wykryć się dają 

 są zbyt błahe, aby mogły nam wyjaśnić to raptowne zatrzymywanie 



